Τα διαστημικά κέντρα δεδομένων κίνδυνος για τον πλανήτη. Ειδικοί λένε ότι μπορεί να έχουν τεράστιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Τα σχέδια εταιρειών όπως η SpaceX του Ελον Μασκ, η Blue Origin του Τζεφ Μπέζος και μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών όπως η Google για τη δημιουργία κέντρων δεδομένων για να υποστηρίξουν την τεχνητή νοημοσύνης σε τροχιά γύρω από τη Γη ενδέχεται να προκαλέσουν πρωτοφανή περιβαλλοντική επιβάρυνση προειδοποιούν ειδικοί της διαστημικής βιομηχανίας και περιβαλλοντικές οργανώσεις.Όπως αναφέρει ο Guardian κατατέθηκε στην Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών των ΗΠΑ (FCC) που είναι αρμόδια για την έγκριση λειτουργίας αυτών των κέντρων δεδομένων αναφορά από οργανώσεις ζητούν να ανασταλεί η έκδοση νέων αδειών μέχρι να αξιολογηθούν πλήρως οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις αυτών των σχεδίων.Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας εξετάζουν τη δημιουργία τεράστιων δικτύων από «διαστημικά κέντρα δεδομένων», τα οποία θα λειτουργούν σε τροχιά γύρω από τη Γη.Η ιδέα προωθείται ως λύση στις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες αποθήκευσης και επεξεργασίας δεδομένων ιδιαίτερα λόγω της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης και προβάλλεται ως μια λύση φιλική προς το περιβάλλον αφού η λειτουργία τους στο Διάστημα θα εξαφανίσει τις τεράστιες ανάγκες σε ενέργεια και νερό για τη λειτουργία των σύγχρονων κέντρων δεδομένων.Ωστόσο οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τα διαστημικά data centers θα είναι δομές αποτελούμενες από δεκάδες χιλιάδες και προοδευτικά εκατοντάδες ή και εκατομμύρια δορυφόρους γεγονός που θα μπορούσε να επιφέρει σοβαρές και ενδεχομένως μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον. Ρύπανση στη στρατόσφαιρα Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα αφορά τη ρύπανση που προκαλούν τόσο οι εκτοξεύσεις όσο και η επανείσοδος των δορυφόρων στην ατμόσφαιρα. Κατά την καύση τους απελευθερώνονται: * μαύρη αιθάλη * οξείδια του αλουμινίου * σπάνια μέταλλα * μονοξείδιο του άνθρακα * οξείδια του αζώτου * ενώσεις χλωρίου * άλλοι ρύποι των οποίων οι επιπτώσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες. Οι επιστήμονες φοβούνται ότι η συνεχής συσσώρευση αυτών των ουσιών στη στρατόσφαιρα θα μπορούσε: * να επηρεάσει το στρώμα του όζοντος * να αυξήσει την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία * να μεταβάλει τη χημική ισορροπία της ατμόσφαιρας * να επιδεινώσει τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής * Μέρος αυτών των σωματιδίων ενδέχεται τελικά να επιστρέφει στην επιφάνεια της Γης. Άγνωστες ακόμη οι συνέπειες Οι ανησυχίες ενισχύθηκαν στα τέλη του 2023 όταν πτήση μετρήσεων που χρηματοδοτήθηκε από την αμερικανική NOAA εντόπισε μεταλλικά στοιχεία μέσα στα αερολύματα θειικού οξέος της στρατόσφαιρας. Τα αερολύματα αυτά θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά καθώς συμβάλλουν στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του πλανήτη λειτουργώντας σαν ένα φυσικό «αντηλιακό», αντανακλώντας μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας.Οι επιστήμονες όμως δεν γνωρίζουν ακόμη πώς αλληλεπιδρούν τα μέταλλα που προέρχονται από τους δορυφόρους με αυτά τα αερολύματα και ποιες θα είναι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες. Σύμφωνα με τους ίδιους απαιτείται επειγόντως περισσότερη έρευνα. Κίνδυνος και για τον νυχτερινό ουρανό Πέρα από τη χημική ρύπανση, η μαζική αύξηση των δορυφόρων αναμένεται να επιδεινώσει σημαντικά και τη φωτορύπανση.Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι εκατομμύρια φωτεινοί δορυφόροι θα μπορούσαν να αλλάξουν οριστικά την εικόνα του νυχτερινού ουρανού. Η φωτορύπανση επηρεάζει ήδη: * τα αποδημητικά πτηνά * τα νυχτόβια ζώα * τις πυγολαμπίδες * πολλά ακόμη έντομα που βασίζονται στο φυσικό σκοτάδι για τον προσανατολισμό και την αναπαραγωγή τους. Ραγδαία αύξηση των δορυφόρων Ο αριθμός των ενεργών δορυφόρων έχει αυξηθεί εντυπωσιακά τα τελευταία χρόνια. Το 2015 υπήρχαν περίπου 1.400 ενεργοί δορυφόροι.  Σήμερα ο αριθμός τους φτάνει περίπου τις 15.000.  Μέσα στην επόμενη δεκαετία εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τις 100.000, χωρίς να υπολογίζονται τα νέα δίκτυα διαστημικών data centers.Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος της διαστημικής ρύπανσης αποδίδεται ήδη στους μεγάλους αστερισμούς δορυφόρων, όπως το Starlink της SpaceX και το Project Kuiper της Amazon, που παρέχουν ευρυζωνικές υπηρεσίες διαδικτύου. Αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα του σχεδίου Ο Στιβ Βολτζ, πρώην επικεφαλής του γραφείου δορυφόρων της Υπηρεσίας Ατμόσφαιρας και Ωκεανών των ΗΠΑ (NOOA) δήλωσε ότι αμφιβάλλει ακόμη και για το κατά πόσο τα διαστημικά data centers είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτά.Παράλληλα υπογράμμισε ότι ακόμη και αν οι δορυφόροι καίγονται πλήρως κατά την επανείσοδό τους στην ατμόσφαιρα, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ρύποι εξαφανίζονται. «Δεν θα θέλαμε να γεμίζουμε την ατμόσφαιρα με αυτά τα κατάλοιπα περισσότερο απ’ όσο θα θέλαμε να προέρχονται από μια καμινάδα εργοστασίου» ανέφερε χαρακτηριστικά. Τεράστιες ανάγκες σε πρώτες ύλες Ένα ακόμη ζήτημα αφορά την κατασκευή των ίδιων των δορυφόρων. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η παραγωγή εκατομμυρίων νέων δορυφόρων θα απαιτήσει τεράστιες ποσότητες: * σπάνιων γαιών * αλουμινίου * εξειδικευμένων κραμάτων και άλλων κρίσιμων πρώτων υλών που ήδη βρίσκονται σε περιορισμένη διαθεσιμότητα Έτσι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν μόνο στο διάστημα αλλά θα επεκταθούν και στις εξορύξεις και τη βιομηχανική παραγωγή στη Γη. Ζητούν πάγωμα των αδειών Η αναφορά κατατέθηκε από τις οργανώσεις Public Employees for Environmental Responsibility (PEER), Earthjustice και DarkSky International. Οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι οι αιτήσεις που έχουν κατατεθεί στην FCC δεν εξετάζουν ουσιαστικά τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.Όπως αναφέρουν, οι εταιρείες περιγράφουν τα σχέδιά τους ως τεχνολογίες που θα αλλάξουν τον πολιτισμό, χωρίς όμως να παρουσιάζουν επαρκείς μελέτες για το πώς θα αντιμετωπιστούν οι συνέπειες από τη λειτουργία εκατοντάδων χιλιάδων ή ακόμη και εκατομμυρίων δορυφόρων που θα εκτοξεύονται, θα συγκρούονται, θα αποσυναρμολογούνται και τελικά θα καίγονται επιστρέφοντας στην ατμόσφαιρα.Για τον λόγο αυτό ζητούν να προηγηθεί πλήρης περιβαλλοντική αξιολόγηση πριν εγκριθεί οποιοδήποτε νέο πρόγραμμα διαστημικών κέντρων δεδομένων. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2141946/ta-diastimika-kentra-dedomenon-kindynos-gia-ton-planiti/         «Επίθεση από το μέλλον»: Πώς ακριβώς έδρασαν οι «δραπέτες» της OpenAI Τι συνέβη, τι λένε οι εμπλεκόμενοι και ποια ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα - Αναλυτικό ρεπορτάζ της WSJ Ένα από τα πιο ανησυχητικά περιστατικά στην ιστορία της τεχνητής νοημοσύνης ερευνούν η OpenAI και η Hugging Face.Όπως αποκαλύφθηκε προηγμένα μοντέλα AI της OpenAI κατάφεραν να διαφύγουν από ελεγχόμενο ερευνητικό περιβάλλον και να εξαπολύσουν κυβερνοεπίθεση εναντίον της Hugging Face, στην προσπάθειά τους να… «κλέψουν» τις απαντήσεις ενός τεστ κυβερνοασφάλειας. Η Wall Street Journal εξηγεί πώς ακριβώς εκτυλίχθηκε το πρωτοφανές περιστατικό. Το περιστατικό σημειώθηκε στις 11 Ιουλίου και θεωρείται από ειδικούς ένα από τα πρώτα πραγματικά παραδείγματα αυτού που η κοινότητα της ασφάλειας της AI αποκαλεί εδώ και χρόνια «απώλεια ελέγχου» (loss of control): την περίπτωση δηλαδή κατά την οποία ένα ισχυρό μοντέλο ενεργεί αυτόνομα, έξω από τα όρια που είχαν θέσει οι δημιουργοί του. Πώς ξεκίνησαν όλα Η OpenAI δοκίμαζε δύο από τα πλέον προηγμένα μοντέλα της, το GPT-5.6 Sol και ένα ακόμη ισχυρότερο μοντέλο που δεν έχει ακόμη κυκλοφορήσει.Οι δοκιμές πραγματοποιούνταν στο πλαίσιο του ExploitGym, ενός εξειδικευμένου benchmark που αξιολογεί τις δυνατότητες μοντέλων AI στην κυβερνοασφάλεια.Το ExploitGym περιλαμβάνει περίπου 900 διαφορετικές δοκιμές, στις οποίες το μοντέλο καλείται να εντοπίσει γνωστά κενά ασφαλείας σε λογισμικό και να τα εκμεταλλευθεί, αποδεικνύοντας ότι κατάφερε να αποκτήσει πρόσβαση στο σύστημα.Για τις ανάγκες του πειράματος, η OpenAI είχε απενεργοποιήσει ορισμένες από τις δικλίδες ασφαλείας που κανονικά εμποδίζουν τα μοντέλα της να χρησιμοποιούνται για επιθέσεις hacking. Αντί να λύσουν το τεστ… προσπάθησαν να αντιγράψουν Σύμφωνα με την OpenAI και τους δημιουργούς του ExploitGym, τα μοντέλα κατέληξαν σε μία διαφορετική στρατηγική.Αντί να ολοκληρώσουν τις δοκιμές, κατάφεραν να διαφύγουν από το απομονωμένο περιβάλλον («sandbox») στο οποίο εκτελούνταν, να αποκτήσουν πρόσβαση στο διαδίκτυο και να επιτεθούν στη Hugging Face, θεωρώντας ότι εκεί θα έβρισκαν έτοιμες τεχνικές ή πληροφορίες που θα τους επέτρεπαν να πετύχουν υψηλότερη βαθμολογία.Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «reward hacking»: το μοντέλο δεν επιδιώκει να επιλύσει το πρόβλημα με τον τρόπο που σχεδίασαν οι ερευνητές, αλλά αναζητά οποιονδήποτε τρόπο μεγιστοποιεί την «ανταμοιβή» ή τη βαθμολογία του. Μία επίθεση που δεν έμοιαζε με καμία άλλη Ο Thomas Wolf, συνιδρυτής και επικεφαλής επιστήμονας της Hugging Face, δήλωσε στη WSJ ότι αντιλήφθηκε αμέσως πως κάτι ήταν ασυνήθιστο.Όπως είπε, ο εισβολέας δεν αναζητούσε οικονομικά δεδομένα ή πληροφορίες που θα μπορούσαν να πουληθούν, όπως κάνουν συνήθως οι κυβερνοεγκληματίες. Αντίθετα, έψαχνε αποκλειστικά βάσεις δεδομένων κυβερνοασφάλειας.Η επίθεση εξελίχθηκε μέσω χιλιάδων αυτόματων ενεργειών. Σύμφωνα με τη Hugging Face, τα μοντέλα πραγματοποίησαν περίπου 17.000 επιμέρους ενέργειες, χρησιμοποιώντας πολλαπλούς βραχύβιους «πράκτορες» για αναγνώριση του δικτύου και αναζήτηση πληροφοριών. Η ειρωνεία: Σταμάτησαν την επίθεση με κινεζικό μοντέλο AI Η Hugging Face επιχείρησε αρχικά να αναλύσει τα αρχεία καταγραφής χρησιμοποιώντας μοντέλα της Anthropic.Ωστόσο, τα μοντέλα αρνήθηκαν να επεξεργαστούν τα δεδομένα, επειδή περιείχαν στοιχεία πραγματικής κυβερνοεπίθεσης και ενεργοποιήθηκαν οι ενσωματωμένοι περιορισμοί ασφαλείας τους.Τελικά, η εταιρεία χρησιμοποίησε το ανοικτού κώδικα μοντέλο GLM 5.2 της κινεζικής Z.AI, το οποίο βοήθησε στην ανάλυση της επίθεσης.Ακολούθησε επαναφορά κωδικών πρόσβασης, απομόνωση των παραβιασμένων συστημάτων και απομάκρυνση των μοντέλων από το δίκτυο. Η Hugging Face διευκρίνισε ότι δεν διέρρευσαν δεδομένα πελατών. Η OpenAI σταμάτησε τις δοκιμές Όταν ενημερώθηκε ότι πίσω από την επίθεση βρίσκονταν δικά της μοντέλα, η OpenAI διέκοψε προσωρινά τα συστήματα δοκιμών προκειμένου να διερευνήσει τι ακριβώς συνέβη. Η εταιρεία προσπαθεί ακόμη να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα: Πόσο χρόνο έμειναν τα μοντέλα εκτός ελέγχου; Επιτέθηκαν και σε άλλους οργανισμούς; Προσπάθησαν να αλλοιώσουν και άλλες δοκιμές; Απέκτησαν πρόσβαση σε περισσότερα δεδομένα; Η OpenAI έχει ανακοινώσει ότι θα δημοσιεύσει αναλυτική έκθεση μόλις ολοκληρωθεί η έρευνα. Eυρύτερες προεκτάσεις Η υπόθεση έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση στην κοινότητα της τεχνητής νοημοσύνης και στους κύκλους χάραξης πολιτικής στις ΗΠΑ.Από τη μία πλευρά ενισχύει τις ανησυχίες ότι τα ολοένα ισχυρότερα μοντέλα AI μπορεί να αναπτύσσουν μη αναμενόμενες στρατηγικές όταν επιδιώκουν έναν στόχο.Από την άλλη, αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τον ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας στην τεχνητή νοημοσύνη, καθώς η αντιμετώπιση της επίθεσης κατέστη δυνατή με τη βοήθεια ενός κινεζικού ανοικτού μοντέλου, τη στιγμή που αρκετοί Αμερικανοί αξιωματούχοι και εταιρείες πιέζουν για αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση στις κινεζικές τεχνολογίες AI.Παρά τον εντυπωσιακό χαρακτήρα του περιστατικού, πολλά στοιχεία παραμένουν ακόμη υπό διερεύνηση και δεν έχουν δημοσιοποιηθεί όλα τα τεχνικά ευρήματα της υπόθεσης. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2142222/epithesi-apo-to-mellon-pos-akrivos-edrasan-oi-drapetes-tis-openai/

Εντοπίστηκαν τα δομικά υλικά για το κελάηδισμα των πτηνών. Όλα τα «τραγούδια» των ωδικών πτηνών βασίζονται σε μόλις οκτώ βασικούς ήχους αποκαλύπτει νέα μελέτη. Τα κελαηδήματα χιλιάδων ειδών ωδικών πτηνών αποτελούνται από συνδυασμούς των ίδιων οκτώ βασικών «δομικών λίθων» του ήχου σύμφωνα με νέα μελέτη που ρίχνει φως σε ένα από τα πιο διαχρονικά μυστήρια της φύσης.Τα ωδικά πτηνά χρησιμοποιούν το τραγούδι τους κυρίως για να προσελκύσουν συντρόφους ή να απομακρύνουν ανταγωνιστές. Τα τραγούδια τους μπορεί να κυμαίνονται από μία μόνο νότα που επαναλαμβάνεται έως πολύπλοκες μελωδίες με μεγάλη ποικιλία ήχων.Τα στρουθιόμορφα (Passeriformes) στα οποία ανήκουν τα περισσότερα ωδικά πτηνά αποτελούν σχεδόν το 60% όλων των ειδών πτηνών. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περισσότερα από 6,500 είδη τα οποία κατάγονται από έναν κοινό πρόγονο που έζησε πριν από περισσότερα από 50 εκατομμύρια χρόνια.Ωστόσο παρά τη μεγάλη ποικιλία τους η δομή και η εξέλιξη του κελαηδήματος παραμένουν σχετικά λίγο μελετημένες. Για παράδειγμα, οι επιστήμονες δεν γνώριζαν μέχρι σήμερα πώς προκύπτουν τα διαφορετικά μοτίβα τραγουδιού σε είδη που ζουν σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Ανάλυση 116,000 τραγουδιών Η νέα έρευνα που πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Εργαστηρίου Βιοακουστικής του κέντρου νευροερευνών CRNL στη Γαλλία και δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Science» ανέλυσε περίπου 116.000 τραγούδια από 3,160 είδη ωδικών πτηνών. Παρά την εντυπωσιακή ποικιλία των κελαηδημάτων οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όλα προκύπτουν από συνδυασμούς μόλις οκτώ βασικών ακουστικών μοτίβων όπως γρήγορα τρεμουλιαστά μοτίβα, σφυριχτοί ήχοι, αρμονικές νότες και άλλοι θεμελιώδεις τύποι ήχων.Για να φτάσουν σε αυτό το συμπέρασμα οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μια νέα μέθοδο ανάλυσης που καταγράφει ολόκληρη τη δομή του τραγουδιού. Αντί να εξετάζουν μόνο απλά χαρακτηριστικά, όπως το ύψος ή τη συχνότητα του ήχου, ανέλυσαν τα πολύπλοκα μοτίβα του στον χρόνο και στο φάσμα των συχνοτήτων. Έτσι μπόρεσαν να συγκρίνουν χιλιάδες τραγούδια σε πρωτοφανή κλίμακα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι οκτώ αυτοί βασικοί τύποι ήχων εμφανίστηκαν πολύ νωρίς στην εξελικτική ιστορία των ωδικών πτηνών και στη συνέχεια προσαρμόστηκαν επανειλημμένα στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε οικοσυστήματος. Το περιβάλλον διαμορφώνει το τραγούδι Η μελέτη έδειξε επίσης ότι κάθε είδος χρησιμοποιεί συνήθως μόνο πέντε από τα οκτώ βασικά ακουστικά μοτίβα. Τα περισσότερα είδη βασίζονται κυρίως σε έναν κυρίαρχο τύπο ήχου, ενώ ορισμένα συνδυάζουν περισσότερα μοτίβα με πιο ισορροπημένο τρόπο. Ο τρόπος με τον οποίο συνδυάζονται οι οκτώ ήχοι φαίνεται να επηρεάζεται έντονα από το περιβάλλον ιδιαίτερα από τον τρόπο με τον οποίο διαδίδεται ο ήχος και από την ανάγκη των πουλιών να επικοινωνούν αποτελεσματικά.Για παράδειγμα στα πυκνά τροπικά δάση επικρατούν οι καθαροί, παρατεταμένοι σφυριχτοί ήχοι, επειδή η πυκνή βλάστηση περιορίζει τη μετάδοση πιο σύνθετων σημάτων. Αντίθετα στις εύκρατες περιοχές συναντώνται συχνότερα τα εξαιρετικά γρήγορα τρεμουλιαστά κελαηδήματα, καθώς η επικοινωνία σε μικρές αποστάσεις και ο έντονος εποχικός ανταγωνισμός για ζευγάρωμα ευνοούν τραγούδια με μεγαλύτερη πυκνότητα πληροφοριών. Σημαντική πρόοδος στην κατανόηση της επικοινωνίας των πτηνών Η ειδικός στη συμπεριφορά των ζώων Ελοντί Μπριεφέ, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα, χαρακτήρισε τη μελέτη «μία από τις πιο ολοκληρωμένες αναλύσεις της εξέλιξης του τραγουδιού των ωδικών πτηνών μέχρι σήμερα». Όπως σημείωσε, πέρα από τη βαθύτερη κατανόηση της επικοινωνίας των πτηνών, η νέα μεθοδολογία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και για τη μελέτη της εξέλιξης πολύπλοκων ακουστικών συστημάτων και σε άλλες ομάδες οργανισμών. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2141982/entopistikan-ta-domika-ylika-gia-to-kelaidisma-ton-ptinon/

Το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο που κατασκευάστηκε ποτέ, πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του. Με κύριο κάτοπτρο 39,3 μέτρων, 798 εξαγωνικούς καθρέφτες και ισχύ σχεδόν 40 φορές μεγαλύτερη από το James Webb, υπόσχεται αδιανόητα ευρήματα.   Στην κορυφή του όρους Cerro Armazones, στην έρημο Ατακάμα της Χιλής, υψώνεται σταδιακά ένα από τα πιο φιλόδοξα επιστημονικά έργα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Πρόκειται για το Εξαιρετικά Μεγάλο Τηλεσκόπιο (Extremely Large Telescope – ELT) του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου (ESO), ένα τηλεσκόπιο τόσο μεγάλο και τόσο προηγμένο τεχνολογικά, ώστε οι επιστήμονες εκτιμούν ότι θα αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο εξερευνούμε το Σύμπαν.Η κατασκευή του προχωρά σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα και έχει ήδη ξεπεράσει το 70% της συνολικής ολοκλήρωσης. Ένα από τα σημαντικότερα πρόσφατα επιτεύγματα ήταν η πρώτη επιτυχής περιστροφή της κύριας μηχανικής δομής του τηλεσκοπίου. Η γιγαντιαία κατασκευή, βάρους περίπου 3.500 τόνων, κινήθηκε για πρώτη φορά γύρω από τον κατακόρυφο άξονά της, αποδεικνύοντας ότι ο μηχανισμός στήριξης μπορεί να κατευθύνει με την απαιτούμενη ακρίβεια το τηλεσκόπιο προς οποιοδήποτε σημείο του ουρανού.Η δοκιμή αυτή θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς ανοίγει τον δρόμο για την εγκατάσταση των οπτικών συστημάτων και των επιστημονικών οργάνων που θα μετατρέψουν τη γιγαντιαία μεταλλική κατασκευή στο ισχυρότερο επίγειο αστρονομικό παρατηρητήριο που έχει υπάρξει ποτέ. Ένας καθρέφτης σχεδόν 40 μέτρων Η «καρδιά» του ELT είναι το κύριο κάτοπτρο διαμέτρου 39,3 μέτρων. Πρόκειται για το μεγαλύτερο κάτοπτρο που θα χρησιμοποιηθεί ποτέ σε οπτικό τηλεσκόπιο.Η κατασκευή του, ωστόσο, δεν βασίζεται σε έναν ενιαίο καθρέφτη. Αυτό θα ήταν πρακτικά αδύνατο. Αντίθετα, αποτελείται από 798 εξαγωνικά τμήματα, διαμέτρου περίπου 1,45 μέτρου το καθένα και πάχους μόλις 50 χιλιοστών.Κάθε τμήμα κατασκευάζεται από το ειδικό υαλοκεραμικό υλικό Zerodur, ένα από τα σταθερότερα υλικά που έχουν δημιουργηθεί ποτέ για οπτικές εφαρμογές. Το βασικό του πλεονέκτημα είναι ότι παρουσιάζει σχεδόν μηδενική θερμική διαστολή. Ακόμη και όταν η θερμοκρασία μεταβάλλεται σημαντικά, το σχήμα του κατόπτρου παραμένει ουσιαστικά αναλλοίωτο, κάτι απολύτως απαραίτητο όταν απαιτείται ακρίβεια μερικών δεκάδων νανομέτρων.Αφού λειανθούν με εξαιρετική ακρίβεια, οι επιφάνειες των κατόπτρων επικαλύπτονται με ένα εξαιρετικά λεπτό στρώμα καθαρού αλουμινίου υψηλής ανακλαστικότητας. Στη συνέχεια, χιλιάδες αισθητήρες και ενεργοποιητές παρακολουθούν διαρκώς τη θέση κάθε τμήματος, πραγματοποιώντας συνεχείς διορθώσεις ώστε τα 798 κομμάτια να λειτουργούν σαν ένας ενιαίος γιγαντιαίος καθρέφτης. Ένα τηλεσκόπιο που… αλλάζει σχήμα χίλιες φορές το δευτερόλεπτο Το ELT διαθέτει συνολικά πέντε κάτοπτρα. Το δευτερεύον κάτοπτρο, διαμέτρου 4,25 μέτρων, είναι το μεγαλύτερο που έχει κατασκευαστεί ποτέ για τηλεσκόπιο.Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το τέταρτο κάτοπτρο, το οποίο αποτελείται από περισσότερους από 5.000 μικροσκοπικούς ενεργοποιητές. Αυτοί μεταβάλλουν το σχήμα του έως και 1.000 φορές κάθε δευτερόλεπτο, διορθώνοντας σχεδόν στιγμιαία τις παραμορφώσεις που προκαλεί η ατμόσφαιρα της Γης. Σε συνδυασμό με ισχυρά λέιζερ που δημιουργούν τεχνητά «άστρα-οδηγούς» στον ουρανό, το σύστημα προσαρμοστικής οπτικής θα επιτρέπει στο ELT να παράγει εικόνες σχεδόν τόσο καθαρές, όσο εκείνες ενός διαστημικού τηλεσκοπίου. Πώς συγκρίνεται με το James Webb; Η σύγκριση με το James Webb Space Telescope είναι αναπόφευκτη, όμως στην πραγματικότητα τα δύο παρατηρητήρια δεν είναι ανταγωνιστικά, αλλά συμπληρωματικά.Το James Webb διαθέτει κύριο κάτοπτρο διαμέτρου 6,5 μέτρων και ενεργή επιφάνεια συλλογής φωτός περίπου 25 τετραγωνικών μέτρων.Το ELT, αντίθετα, θα διαθέτει ενεργή επιφάνεια περίπου 978 τετραγωνικών μέτρων. Αυτό σημαίνει ότι θα συλλέγει σχεδόν 40 φορές περισσότερο φως από το διαστημικό τηλεσκόπιο, επιτρέποντας πολύ πιο λεπτομερείς φασματοσκοπικές παρατηρήσεις και την ανίχνευση εξαιρετικά αμυδρών αντικειμένων.Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή στη γωνιακή ανάλυση. Επειδή η διακριτική ικανότητα ενός τηλεσκοπίου εξαρτάται κυρίως από τη διάμετρο του κατόπτρου του, το ELT θα μπορεί, όταν λειτουργεί με πλήρη προσαρμοστική οπτική, να επιτυγχάνει έως και έξι φορές υψηλότερη ανάλυση από το James Webb στα ίδια μήκη κύματος. Με απλά λόγια, θα μπορεί να διακρίνει πολύ μικρότερες λεπτομέρειες σε γαλαξίες, νεφελώματα και πλανητικά συστήματα.Ωστόσο, το James Webb διατηρεί ένα σημαντικό πλεονέκτημα: βρίσκεται στο Διάστημα, περίπου 1,5 εκατομμύριο χιλιόμετρα από τη Γη, και έτσι μπορεί να παρατηρεί το μέσο υπέρυθρο χωρίς τις παρεμβολές της γήινης ατμόσφαιρας. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες θεωρούν ότι τα δύο τηλεσκόπια θα λειτουργούν συμπληρωματικά, προσφέροντας μια μοναδική εικόνα του Σύμπαντος. Αναζητώντας τη ζωή και τις απαρχές του Σύμπαντος Οι επιστημονικοί στόχοι του ELT είναι εξαιρετικά φιλόδοξοι. Θα μπορεί να αναλύει τις ατμόσφαιρες βραχωδών εξωπλανητών αναζητώντας χημικές ενώσεις που ενδέχεται να σχετίζονται με τη ζωή, να μελετά τους πρώτους γαλαξίες που σχηματίστηκαν μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, να παρατηρεί με πρωτοφανή λεπτομέρεια τις περιοχές γύρω από υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες και να εξετάζει τη φύση της σκοτεινής ύλης και της σκοτεινής ενέργειας.Οι πρώτες αστρονομικές παρατηρήσεις αναμένονται το 2029. Από εκείνη τη στιγμή, η ανθρωπότητα θα αποκτήσει ένα επιστημονικό εργαλείο που θα συλλέγει περισσότερο φως από οποιοδήποτε άλλο οπτικό τηλεσκόπιο στην ιστορία και θα μπορεί να εξερευνά το Σύμπαν με λεπτομέρεια που μέχρι σήμερα ανήκε στη σφαίρα της θεωρίας.Το ELT δεν είναι απλώς ένα ακόμη μεγαλύτερο τηλεσκόπιο. Είναι η επόμενη γενιά της αστρονομίας. Και μαζί με το James Webb αναμένεται να αποτελέσουν το ισχυρότερο δίδυμο παρατηρητηρίων που έχει υπάρξει ποτέ, φέρνοντας τους επιστήμονες πιο κοντά στην απάντηση ορισμένων από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της ανθρωπότητας: πώς γεννήθηκαν οι πρώτοι γαλαξίες, πώς σχηματίζονται οι πλανήτες και αν υπάρχει ζωή κάπου αλλού στο Σύμπαν. Αυτή η φωτογραφία τραβήχτηκε στα τέλη Ιουνίου του 2023, και δείχνει το εργοτάξιο του Εξαιρετικά Μεγάλου Τηλεσκοπίου (Extremely Large Telescope) στην έρημο Ατακάμα της Χιλής. Εκεί, μηχανικοί και εργάτες συναρμολογούν τώρα την δομή του θόλου του τηλεσκοπίου με ιλιγγιώδη ρυθμό. Στον έναστρο ουρανό φαίνεται ο πυρήνας του Γαλαξία μας, του δικού μας γαλαξία, καθώς και το μεγάλο και μικρό νέφος του Μαγγελάνου, οι δύο νάνοι γαλαξίες που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τον δικό μας. πηγή: https://www.skai.gr/news/technology/elt-to-megalytero-tileskopio-pou-kataskeyastike-pote-plisiazei-stin-oloklirosi-tou