Roscosmos Πρώτη εκπαιδευτική συνεδρία για το εφεδρικό πλήρωμα του ISS-76 Τον Μάρτιο, οι κοσμοναύτες της Roscosmos, Oleg Kononenko και Alexander Grebenkin, ξεκίνησαν την εκπαίδευση ως εφεδρικοί για την 76η μακροπρόθεσμη αποστολή. Τώρα, τους έχει προστεθεί ο αστροναύτης της NASA, Marcos Berrios. Το πλήρωμα ολοκλήρωσε ολόκληρη την ακολουθία πτήσης στον προσομοιωτή Soyuz MS. Αυτή η εκπαιδευτική συνεδρία ήταν η πρώτη του αστροναύτη, επομένως περιελάμβανε κυρίως λειτουργίες ρουτίνας: ▪️ Έλεγχοι συστημάτων μετά την εκτόξευση· ▪️ Έλεγχοι διαρροών διαμερίσματος· ▪️ Δοκιμή Νο. 1 του Συστήματος Ελέγχου Κίνησης και Πλοήγησης (MCNS)· ▪️ Εκπαίδευση προσανατολισμού στο τροχιακό σύστημα συντεταγμένων για ώθηση· ▪️ Ελιγμός ενός παλμού ακολουθούμενος από μετάβαση σε συνάντηση τριών παλμών με τον ISS. Η επακόλουθη εκπαίδευση θα διεξαχθεί χρησιμοποιώντας σενάρια που αφορούν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Από την έναρξη της αποστολής ISS-75, τα εφεδρικά μέλη του πληρώματος - οι κοσμοναύτες της Roscosmos, Ντμίτρι Πέτελιν και Κονσταντίν Μπορίσοφ, και η αστροναύτης της NASA, Ντενίζ Μπέρναμ - έχουν ξεκινήσει πιο εντατική εκπαίδευση ως το κύριο πλήρωμα για τον ISS-76. Μετά την εκτόξευση του ISS-76, τα εφεδρικά μέλη του πληρώματος θα γίνουν το κύριο πλήρωμα για τον ISS-77. https://vk.ru/roscosmos?w=wall-30315369_624964 Rocket and Space Corporation Energia Το διαστημόπλοιο μεταφοράς φορτίου ξεκίνησε δοκιμές διαρροών στο Μπαϊκονούρ. Σήμερα, το Progress MS-35 παραδόθηκε σε θάλαμο κενού, όπου θα παραμείνει περίπου πέντε ημέρες. Πώς δημιουργείται κενό στον θάλαμο; Το κύριο στοιχείο είναι οι στροβιλομοριακές αντλίες. Τα μόρια αερίου που αντλούνται από τον θάλαμο λαμβάνουν ορμή από ταχέως περιστρεφόμενες λεπίδες, οι οποίες μπορούν να φτάσουν ταχύτητες έως και 90.000 σ.α.λ. Στον θάλαμο του Μπαϊκονούρ, λειτουργούν σε συνδυασμό με κρυοαντλίες, οι οποίες είναι επιφάνειες που ψύχονται στους –196°C. Υπολειμματικά αέρια όπως υδρατμοί, CO2 και άλλα συμπυκνώνονται και παγώνουν πάνω τους, δημιουργώντας ένα βαθύτερο κενό. ⬆️ Οι στροβιλομοριακές αντλίες είναι ικανές να διατηρούν πίεση θαλάμου 10⁻⁶ mmHg και χαμηλότερη. Ένα μείγμα ηλίου-αέρα χρησιμοποιείται για τον έλεγχο διαρροών μέσα στα διαμερίσματα και τις γραμμές του διαστημικού σκάφους. https://vk.ru/rsc_energia?w=wall-167742670_24797

H χάρτα δικαιωμάτων στην κοινωνία της Tεχνητής Νοημοσύνης. Εφαρμόζεται από χθες σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης Σαφή ενημέρωση δικαιούται πλέον ο πολίτης όταν συνομιλεί με σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, όταν βλέπει ή ακούει προϊόν βαθυπαραποίησης (deepfake) και όταν τεχνολογίες ΤΝ επιχειρούν, βάσει βιομετρικών χαρακτηριστικών, να αναγνωρίσουν τα συναισθήματά του ή να τον κατατάξουν σε συγκεκριμένη κατηγορία.Αντίστοιχη υποχρέωση προβλέπεται για κείμενα που έχουν παραχθεί ή αλλοιωθεί με ΤΝ και δημοσιεύονται για την ενημέρωση του κοινού σε θέματα δημόσιου ενδιαφέροντος. Η γνωστοποίηση δεν απαιτείται μόνο όταν έχει προηγηθεί ουσιαστική ανθρώπινη επανεξέταση ή συντακτικός έλεγχος και φυσικό ή νομικό πρόσωπο φέρει τη συντακτική ευθύνη για τη δημοσίευσή τους. Οι κανόνες αυτοί συνθέτουν στην πράξη μια χάρτα δικαιωμάτων του πολίτη στην κοινωνία της τεχνητής νοημοσύνης και εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ από χθες, 2 Αυγούστου.Οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις προβλέπονται στο άρθρο 50 του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, γνωστού ως AI Act. Ως Κανονισμός, εφαρμόζεται απευθείας σε ολόκληρη την ΕΕ, χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο.Από τις 2 Αυγούστου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του Γραφείου Τεχνητής Νοημοσύνης, αρχίζει επίσης να ελέγχει την τήρηση των υποχρεώσεων από τους παρόχους μοντέλων ΤΝ γενικού σκοπού, τα οποία αποτελούν τη βάση διαφορετικών εφαρμογών και υπηρεσιών. Οι πάροχοι οφείλουν, μεταξύ άλλων, να διαθέτουν τεχνική τεκμηρίωση, να παρέχουν πληροφορίες στις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τα μοντέλα τους, να εφαρμόζουν πολιτική συμμόρφωσης με τη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας και να δημοσιεύουν σύνοψη του περιεχομένου που αξιοποιήθηκε για την εκπαίδευσή τους. Πρόσθετες απαιτήσεις προβλέπονται για τα πιο προηγμένα μοντέλα που ενδέχεται να παρουσιάζουν συστημικούς κινδύνους.Την ίδια ημερομηνία ξεκινά η επιβολή κυρώσεων για τις περισσότερες απαγορευμένες πρακτικές ΤΝ, οι οποίες ισχύουν ήδη από τις 2 Φεβρουαρίου 2025. Σε αυτές περιλαμβάνονται συστήματα που χρησιμοποιούν τεχνικές χειραγώγησης ή εξαπάτησης οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν σημαντική βλάβη, εκμεταλλεύονται ευάλωτες ομάδες, προχωρούν σε κοινωνική βαθμολόγηση ή δημιουργούν βάσεις αναγνώρισης προσώπου από εικόνες που συλλέγονται αδιακρίτως από το διαδίκτυο ή κάμερες ασφαλείας. Απαγορεύεται επίσης, με περιορισμένες εξαιρέσεις, η αναγνώριση συναισθημάτων στον χώρο εργασίας και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα.Αργότερα θα εφαρμοστούν οι απαιτήσεις που αφορούν τα συστήματα υψηλού κινδύνου. Στην κατηγορία του Παραρτήματος III περιλαμβάνονται, ανάλογα με τη χρήση τους, εφαρμογές βιομετρικών δεδομένων, κρίσιμων υποδομών, εκπαίδευσης, εργασίας, βασικών δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών, επιβολής του νόμου, μετανάστευσης και απονομής της Δικαιοσύνης. Οι σχετικοί κανόνες θα τεθούν σε ισχύ στις 2 Δεκεμβρίου 2027. Για τα συστήματα υψηλού κινδύνου που ενσωματώνονται σε προϊόντα τα οποία διέπονται από ειδική ευρωπαϊκή νομοθεσία, η ημερομηνία μετατέθηκε στις 2 Αυγούστου 2028. Ποιος οφείλει να ενημερώνει Ο AI Act διακρίνει ανάμεσα στον πάροχο, ο οποίος αναπτύσσει ένα σύστημα ΤΝ ή αναθέτει την ανάπτυξή του και το διαθέτει με το όνομα ή το εμπορικό του σήμα, και στον φορέα εφαρμογής, δηλαδή την επιχείρηση, τον επαγγελματία, τον οργανισμό ή τη δημόσια αρχή που το χρησιμοποιεί υπό τη δική του ευθύνη.Στους παρόχους ανατίθεται κυρίως η τεχνική επισήμανση του περιεχομένου που παράγεται. Οι φορείς εφαρμογής ενημερώνουν τους ανθρώπους που εκτίθενται στη λειτουργία της τεχνολογίας ή στο υλικό που δημοσιεύεται. Δεν θεωρείται φορέας εφαρμογής ο ιδιώτης που χρησιμοποιεί ΤΝ αποκλειστικά για προσωπικούς και μη επαγγελματικούς σκοπούς.Οι πάροχοι συστημάτων που έχουν σχεδιαστεί για άμεση αλληλεπίδραση με φυσικά πρόσωπα οφείλουν να εξασφαλίζουν ότι ο χρήστης ενημερώνεται πως επικοινωνεί με τεχνητή νοημοσύνη και όχι με άνθρωπο. Στην κατηγορία αυτή μπορεί να εμπίπτουν διαλογικά ρομπότ (chatbots), ψηφιακοί βοηθοί, πράκτορες ΤΝ (AI agents) και ψηφιακά είδωλα (avatars).Η σχετική ένδειξη πρέπει να εμφανίζεται το αργότερο κατά την έναρξη της πρώτης επικοινωνίας, με ευδιάκριτο και προσβάσιμο τρόπο. Εξαίρεση υπάρχει όταν είναι ήδη προφανές σε έναν εύλογα ενημερωμένο, προσεκτικό και συνετό άνθρωπο ότι συνομιλεί με εφαρμογή ΤΝ.Δεν καλύπτεται κάθε αυτοματοποιημένος μηχανισμός. Απαιτείται πραγματική και άμεση αμφίδρομη επικοινωνία, επομένως ένα εργαλείο που συλλέγει απλώς στοιχεία ή στέλνει προκαθορισμένη απάντηση δεν εμπίπτει κατ’ ανάγκην στον ίδιο κανόνα.Ο Κανονισμός δεν επιβάλλει συγκεκριμένη φράση ή λογότυπο. Μια ένδειξη όπως «Συνομιλείτε με σύστημα τεχνητής νοημοσύνης» μπορεί να καλύπτει την απαίτηση, αρκεί να εμφανίζεται εγκαίρως και να γίνεται εύκολα αντιληπτή. Πότε ένα υλικό είναι deepfake Γνωστοποίηση απαιτείται και όταν χρησιμοποιείται ΤΝ για τη δημιουργία ή την αλλοίωση εικόνας, ήχου ή βίντεο που αποτελεί προϊόν βαθυπαραποίησης.Δεν χαρακτηρίζεται deepfake κάθε υλικό που έχει παραχθεί ή επεξεργαστεί με ΤΝ. Πρέπει να μοιάζει με υπαρκτό ή ευλόγως υπαρκτό πρόσωπο, αντικείμενο, τόπο, οντότητα ή γεγονός και να μπορεί να εκληφθεί ψευδώς ως αυθεντικό ή αληθινό.Ενδεικτικά, μπορεί να πρόκειται για βίντεο στο οποίο εμφανίζεται δημόσιο πρόσωπο να κάνει δήλωση που δεν έκανε ποτέ. Αντίθετα, μια εμφανώς φανταστική εικόνα δεν αποτελεί αυτομάτως προϊόν βαθυπαραποίησης, καθώς δεν παρουσιάζεται κατ’ ανάγκην ως πραγματική καταγραφή.Η επισήμανση πρέπει να είναι αντιληπτή κατά την πρώτη έκθεση του πολίτη στο περιεχόμενο, χωρίς να χρειάζονται εξειδικευμένα τεχνικά μέσα. Μπορεί να είναι οπτική ή ακουστική, ανάλογα με τη μορφή του υλικού.Για καλλιτεχνικά, δημιουργικά, σατιρικά ή μυθοπλαστικά έργα η γνωστοποίηση εξακολουθεί να απαιτείται, επιτρέπεται όμως να γίνεται με τρόπο που δεν παρεμποδίζει την προβολή ή την απόλαυσή τους. Συναισθήματα και βιομετρικά χαρακτηριστικά Οι ίδιοι κανόνες διαφάνειας καλύπτουν τα συστήματα αναγνώρισης συναισθημάτων, τα οποία επιχειρούν να συναγάγουν συναισθήματα ή προθέσεις αναλύοντας βιομετρικά δεδομένα. Ένα εργαλείο τηλεφωνικού κέντρου θα μπορούσε, για παράδειγμα, να εκτιμά από τη φωνή αν ο καλών είναι θυμωμένος ή ικανοποιημένος.Ορισμένες χρήσεις της συγκεκριμένης τεχνολογίας απαγορεύονται στον χώρο εργασίας και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, εκτός εάν εξυπηρετούν ιατρικούς λόγους ή λόγους ασφάλειας. Όπου η χρήση επιτρέπεται, όσοι εκτίθενται σε αυτή πρέπει να το γνωρίζουν.Στη βιομετρική κατηγοριοποίηση, η εφαρμογή δεν επιχειρεί απαραίτητα να ταυτοποιήσει έναν άνθρωπο, αλλά να τον εντάξει σε κατηγορία βάσει των χαρακτηριστικών του. Μια τέτοια χρήση θα μπορούσε, για παράδειγμα, να εκτιμά την ηλικιακή ομάδα ενός προσώπου.Απαγορεύονται, μεταξύ άλλων, συστήματα που χρησιμοποιούν βιομετρικά δεδομένα για να συναγάγουν τη φυλή, τις πολιτικές πεποιθήσεις, τη συμμετοχή σε συνδικαλιστική οργάνωση, τις θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις, τη σεξουαλική ζωή ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό. Στις επιτρεπόμενες χρήσεις ο πολίτης πρέπει να ενημερώνεται ότι εκτίθεται στη συγκεκριμένη τεχνολογία.Όταν γίνεται επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, εξακολουθούν να ισχύουν και οι απαιτήσεις του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων. Τα κείμενα δημόσιου ενδιαφέροντος Ειδικός κανόνας αφορά τα κείμενα που δημιουργούνται ή αλλοιώνονται με ΤΝ και δημοσιεύονται για την ενημέρωση του κοινού σε ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος. Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται θέματα πολιτικής, οικονομίας, δημόσιας διοίκησης, Δικαιοσύνης, υγείας, ασφάλειας, περιβάλλοντος, επιστήμης και προστασίας των καταναλωτών.Ο φορέας που χρησιμοποιεί ΤΝ για την παραγωγή ή την αλλοίωση του κειμένου και το δημοσιεύει οφείλει να αποκαλύπτει ότι έχει παραχθεί ή υποστεί χειρισμό τεχνητά.Η ένδειξη δεν χρειάζεται όταν συντρέχουν σωρευτικά δύο προϋποθέσεις: έχει προηγηθεί ουσιαστική ανθρώπινη επανεξέταση ή συντακτικός έλεγχος και φυσικό ή νομικό πρόσωπο αναλαμβάνει τη συντακτική ευθύνη για τη δημοσίευση.Η απλή ανάγνωση ή η διόρθωση ορθογραφικών και γραμματικών λαθών δεν επαρκεί. Ο έλεγχος πρέπει να αφορά την ουσία και την ακρίβεια των πληροφοριών, με πραγματική δυνατότητα τροποποίησης ή απόρριψης του υλικού.Ένα δημοσιογραφικό κείμενο που έχει περάσει από αυτή τη διαδικασία και δημοσιεύεται υπό την ευθύνη μέσου ενημέρωσης δεν χρειάζεται, συνεπώς, να φέρει αυτομάτως ένδειξη ότι χρησιμοποιήθηκε ΤΝ κατά την προετοιμασία του. Δύο διαφορετικές σημάνσεις Η γνωστοποίηση προς τον πολίτη διαφέρει από τη μηχαναγνώσιμη σήμανση. Η πρώτη είναι ορατή ή ακουστική και γίνεται άμεσα αντιληπτή. Η δεύτερη ενσωματώνεται τεχνικά στο υλικό, ώστε πλατφόρμες και εργαλεία ανίχνευσης να αναγνωρίζουν ότι δημιουργήθηκε ή αλλοιώθηκε με ΤΝ.Οι πάροχοι συστημάτων που παράγουν συνθετικό κείμενο, εικόνα, ήχο ή βίντεο πρέπει να εξασφαλίζουν ότι τα αποτελέσματά τους φέρουν τέτοια τεχνική επισήμανση. Οι λύσεις που χρησιμοποιούνται οφείλουν να είναι αποτελεσματικές, διαλειτουργικές, ανθεκτικές και αξιόπιστες, στον βαθμό που αυτό είναι τεχνικά εφικτό.Η μηχαναγνώσιμη σήμανση δεν αρκεί στην περίπτωση των προϊόντων βαθυπαραποίησης, όπου απαιτείται επιπλέον γνωστοποίηση που να γίνεται αντιληπτή από τον άνθρωπο.Εξαίρεση από την τεχνική επισήμανση προβλέπεται όταν η ΤΝ χρησιμοποιείται μόνο για τυπική ή βοηθητική επεξεργασία ή δεν μεταβάλλει ουσιωδώς τα δεδομένα εισόδου και το νόημά τους.Για τα συστήματα που είχαν ήδη διατεθεί στην αγορά πριν από τις 2 Αυγούστου, οι πάροχοι έχουν προθεσμία έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026 για να τα προσαρμόσουν στην υποχρέωση μηχαναγνώσιμης σήμανσης. Η μεταβατική περίοδος αφορά μόνο αυτή την τεχνική απαίτηση, ενώ οι υπόλοιπες υποχρεώσεις ενημέρωσης εφαρμόζονται από τις 2 Αυγούστου.Διαφορετική είναι η περίπτωση του περιεχομένου που είχε ήδη παραχθεί και δημοσιοποιηθεί πριν από την ημερομηνία αυτή. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν απαιτείται να επισημανθεί αναδρομικά, αν και η προαιρετική γνωστοποίησή του ενθαρρύνεται. Οι καταγγελίες στην Ελλάδα Τον έλεγχο των κανόνων δεν αναλαμβάνει μία μόνο αρχή. Το ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης εποπτεύει ορισμένα συστήματα που συνδέονται με μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού, καθώς και εφαρμογές που αποτελούν ή ενσωματώνονται σε πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες ή μηχανές αναζήτησης, με τις εξαιρέσεις που προβλέπει ο Κανονισμός.Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων είναι αρμόδιος για τις εφαρμογές που χρησιμοποιούνται από τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ. Οι υπόλοιπες υποθέσεις ελέγχονται από τις εθνικές αρχές εποπτείας της αγοράς.Στην Ελλάδα, για τις υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 στα συστήματα που υπάγονται στην εθνική εποπτεία, αρμόδια είναι η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), η οποία ορίζεται και ως ενιαίο σημείο επαφής για τον AI Act.Στην ΑΠΔΠΧ συστήνεται ενιαία πλατφόρμα υποβολής καταγγελιών για παραβιάσεις του AI Act. Μέσω αυτής ο πολίτης θα μπορεί, μεταξύ άλλων, να καταγγέλλει ότι δεν ενημερώθηκε πως συνομιλούσε με σύστημα ΤΝ, ότι εκτέθηκε σε προϊόν βαθυπαραποίησης χωρίς σχετική γνωστοποίηση ή ότι χρησιμοποιήθηκε σύστημα αναγνώρισης συναισθημάτων ή βιομετρικής κατηγοριοποίησης χωρίς να το γνωρίζει.Εάν η καταγγελία αφορά σύστημα ΤΝ υψηλού κινδύνου που συνδέεται με ρυθμιζόμενο προϊόν, η ΑΠΔΠΧ τη διαβιβάζει στην κατά περίπτωση αρμόδια αρχή εποπτείας της συγκεκριμένης αγοράς. Πρόκειται για τις αρχές που ήδη ελέγχουν κατηγορίες προϊόντων όπως ο ραδιοεξοπλισμός, τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα και ο βιομηχανικός εξοπλισμός.Η κλαδική αρχή που παραλαμβάνει την υπόθεση πρέπει μέσα σε 30 ημέρες να κρίνει εάν είναι αρμόδια και μέσα σε 60 ημέρες να την αξιολογήσει, να ενημερώσει την πλατφόρμα για την πορεία της και να θέσει χρονοδιάγραμμα για τις επόμενες ενέργειες. Αν δεν τηρήσει τη δεύτερη προθεσμία, η ΑΠΔΠΧ μπορεί, αφού της δώσει περιθώριο ακόμη δέκα ημερών, να αναλάβει η ίδια την εξέταση της καταγγελίας και την ενδεχόμενη επιβολή κυρώσεων.Οι προθεσμίες των 30 και 60 ημερών δεν προβλέπονται για τις υποθέσεις που υπάγονται εξαρχής στην αρμοδιότητα της ΑΠΔΠΧ, όπως οι καταγγελίες για παράλειψη ενημέρωσης σχετικά με διαλογικά συστήματα ΤΝ, προϊόντα βαθυπαραποίησης, αναγνώριση συναισθημάτων ή βιομετρική κατηγοριοποίηση. Για τις υποθέσεις που ελέγχονται απευθείας από το ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ λειτουργεί χωριστό ευρωπαϊκό εργαλείο καταγγελιών.Ο νόμος 5321/2026 ορίζει επίσης την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) ως κοινοποιούσα αρχή για τον AI Act. Ο ρόλος της αφορά τις διαδικασίες αξιολόγησης και κοινοποίησης των οργανισμών που ελέγχουν τη συμμόρφωση ορισμένων συστημάτων υψηλού κινδύνου, σε συνεργασία με τις αντίστοιχες κλαδικές αρχές όπου εφαρμόζεται ειδική ενωσιακή νομοθεσία.Στην ΕΕΤΤ συστήνονται ακόμη Κέντρο Συντονισμού και Τεχνογνωσίας για την ΤΝ και ρυθμιστικό δοκιμαστήριο για την ανάπτυξη και δοκιμή καινοτόμων εφαρμογών σε ελεγχόμενο περιβάλλον. Για τη λειτουργία του τελευταίου αρμόδιες είναι από κοινού η ΕΕΤΤ και η ΑΠΔΠΧ.Ο ίδιος νόμος προβλέπει ενιαίο μητρώο των συστημάτων ΤΝ που χρησιμοποιούν οι φορείς του Δημοσίου και Παρατηρητήριο ΤΝ στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Τα συστήματα που βρίσκονταν ήδη σε λειτουργία πρέπει να δηλωθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026. Πρόστιμα έως 15 εκατ. ευρώ Για παραβίαση των υποχρεώσεων διαφάνειας το διοικητικό πρόστιμο μπορεί να φθάσει τα 15 εκατ. ευρώ ή, όταν ο παραβάτης είναι επιχείρηση, το 3% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της προηγούμενης οικονομικής χρήσης.Στην Ελλάδα, για τις παραβάσεις του άρθρου 50 που υπάγονται στην εθνική εποπτεία, τα πρόστιμα επιβάλλονται από την ΑΠΔΠΧ. Στις υποθέσεις που ελέγχονται απευθείας σε ευρωπαϊκό επίπεδο αρμόδια είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του Γραφείου Τεχνητής Νοημοσύνης, ή, για τα συστήματα των θεσμικών οργάνων και των οργανισμών της ΕΕ, ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων.Για τις επιχειρήσεις εφαρμόζεται κατά κανόνα το υψηλότερο από τα δύο ανώτατα όρια. Στις μικρομεσαίες και τις νεοφυείς επιχειρήσεις, καθώς και στις μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης, λαμβάνεται το χαμηλότερο.Το ύψος της κύρωσης εξαρτάται από τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης, τον αριθμό των προσώπων που επηρεάστηκαν, τη ζημία, το μέγεθος του παραβάτη, τη συνεργασία του με τις αρχές και το αν ενήργησε με πρόθεση ή από αμέλεια.Οι εποπτικές αρχές μπορούν επίσης να απευθύνουν προειδοποιήσεις, να εκδίδουν εντολές συμμόρφωσης και να επιβάλλουν περιοδικές χρηματικές κυρώσεις σε όσους δεν εκτελούν τις αποφάσεις τους. Τα μέτρα μπορούν να αφορούν και φορείς του Δημοσίου.Ο ελληνικός νόμος προβλέπει επιπλέον φυλάκιση και χρηματική ποινή για όποιον αφαιρεί τις μηχαναγνώσιμες επισημάνσεις, παρακωλύει τη λειτουργία των τεχνικών λύσεων σήμανσης ή αφαιρεί τη γνωστοποίηση ότι περιεχόμενο αποτελεί προϊόν βαθυπαραποίησης ή έχει παραχθεί ή αλλοιωθεί τεχνητά, εφόσον η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα από άλλη διάταξη. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2146007/h-charta-dikaiomaton-stin-koinonia-tis-technitis-noimosynis/

Εντοπίστηκαν οι αρχαίοι άνθρωποι «φαντάσματα» το DNA των οποίων κληρονομήσαμε εμείς. Πρόκειται για δύο μυστηριώδεις γενεαλογικές ομάδες ανθρώπων από την Αφρική και την Ευρασία. Νέα έρευνα με επικεφαλής επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλι αποκαλύπτει ότι πέρα από τους Νεάντερταλ και τους Ντενίσοβαν οι σύγχρονοι άνθρωποι διασταυρώθηκαν και με δύο μυστηριώδεις άγνωστες μέχρι σήμερα ανθρώπινες γενεαλογικές ομάδες που οι ειδικοί χαρακτηρίζουν «φαντάσματα».Η μία ομάδα εντοπίστηκε στην Αφρική πριν από περισσότερα από 50,000 χρόνια και η άλλη στην Ευρασία πριν από περισσότερα από 1,7 εκατομμύρια χρόνια. «Η αποκωδικοποίηση των γονιδιωμάτων των Νεάντερταλ και των Ντενίσοβαν έχει μεταμορφώσει την κατανόησή μας για την ανθρώπινη εξέλιξη, αποκαλύπτοντας στοιχεία γενετικής ανταλλαγής μεταξύ των σύγχρονων ανθρώπων και αρχαϊκών ανθρωπίνων ειδών» δήλωσε Γιούλιν Ζανγκ επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλι.«Οι περισσότεροι μη αφρικανικοί πληθυσμοί σήμερα φέρουν 1% έως 2% καταγωγή από Νεάντερταλ ενώ οι πληθυσμοί της Ασίας και της Ωκεανίας διαθέτουν 0,1% έως 5% γενετική καταγωγή από Ντενίσοβαν. Η αρχαϊκή αυτή γενετική κληρονομιά έχει επηρεάσει σημαντικά την ανθρώπινη προσαρμογή και την εμφάνιση ασθενειών, συμβάλλοντας σε χαρακτηριστικά όπως η χρώση του δέρματος, η προσαρμογή σε μεγάλα υψόμετρα και η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, έχουν δημοσιευθεί μόνο έξι πλήρη γονιδιώματα αρχαϊκών ανθρώπων — τέσσερα Νεάντερταλ και δύο Ντενίσοβαν — όλα από την Ευρασία. Έτσι, οι γνώσεις μας για την εξελικτική ιστορία και την επίδραση της αρχαϊκής γενετικής καταγωγής εκτός Ευρασίας και σε βαθύτερες χρονικές περιόδους παραμένουν ελλιπείς» εξηγεί ο Ζανγκ. Η νέα μέθοδος που αποκάλυψε τους άγνωστους προγόνους Για να εντοπίσουν τα γενετικά ίχνη αυτών των αρχαίων διασταυρώσεων, οι ερευνητές ανέπτυξαν μια νέα υπολογιστική μέθοδο με την ονομασία TRACE (TRacking Archaic Contributions via ARG Estimation).Αντί να βασίζεται σε αρχαίο DNA από απολιθώματα η τεχνική ανασυνθέτει τις γενεαλογικές σχέσεις που είναι «κρυμμένες» μέσα στα γονιδιώματα εκατοντάδων σύγχρονων ανθρώπων. Έτσι μπορεί να εντοπίσει τμήματα DNA των οποίων η καταγωγή εκτείνεται πολύ βαθύτερα στο παρελθόν από ό,τι αναμενόταν.Εφαρμόζοντας τη μέθοδο TRACE οι ερευνητές εντόπισαν μια άγνωστη μέχρι σήμερα «φαντασματική» γενεαλογική γραμμή που διασταυρώθηκε με τους ανατομικά σύγχρονους Homo sapiens στην Αφρική πριν από περισσότερα από 50,000 χρόνια δηλαδή πριν από τη μεγάλη μετανάστευση προς την Ευρώπη και την Ασία.Η συγκεκριμένη γενεαλογική ομάδα είχε αποσχιστεί από το ανθρώπινο εξελικτικό δέντρο πριν από περίπου 800,000 χρόνια περίπου την ίδια εποχή που χωρίστηκαν εξελικτικά οι Νεάντερταλ και οι Ντενίσοβαν. Σήμερα το DNA της αποτελεί περίπου το 1% του γονιδιώματος κάθε ανθρώπου που ζει στη Γη ανεξάρτητα από την καταγωγή του.«Προηγούμενες μελέτες είχαν υποδείξει ότι ίσως υπήρχε γενετική καταγωγή από άγνωστες αρχαϊκές ανθρώπινες ομάδες αλλά δεν είχαν καταλήξει αν αυτή υπήρχε μόνο στους αφρικανικούς πληθυσμούς ή και αλλού ούτε πότε συνέβη η διασταύρωση. Καταφέραμε να εντοπίσουμε και να χαρτογραφήσουμε συγκεκριμένες περιοχές του ανθρώπινου γονιδιώματος που προέρχονται από αυτή τη φαντασματική γενεαλογική γραμμή και να δείξουμε ότι υπάρχει σε όλους τους σύγχρονους ανθρώπους όχι μόνο στους Αφρικανούς» αναφέρει ο Ζανγκ. Μια ακόμη αρχαιότερη ανθρώπινη γενεαλογία Η δεύτερη γενεαλογική γραμμή που ανακαλύφθηκε είναι ακόμη πιο αρχαία. Χρονολογείται πριν από περίπου 1,8 εκατομμύρια χρόνια και χαρακτηρίζεται ως «υπεραρχαϊκή». Δεν φαίνεται να διασταυρώθηκε απευθείας με τους σύγχρονους ανθρώπους. Αντίθετα, αναμείχθηκε γενετικά με τους Ντενίσοβαν στην Ευρασία.Αργότερα όταν οι Ντενίσοβαν διασταυρώθηκαν με τους Homo sapiens ένα μέρος αυτού του υπεραρχαϊκού DNA πέρασε και στους σύγχρονους ανθρώπους. Τα ίχνη του εντοπίζονται κυρίως στους σημερινούς πληθυσμούς της Ωκεανίας οι οποίοι διαθέτουν και τα υψηλότερα ποσοστά γενετικής καταγωγής από Ντενίσοβαν.«Το εύρημα σχετικά με την υπεραρχαϊκή γενεαλογία είναι ιδιαίτερα συναρπαστικό, επειδή αποκαλύπτει γενετικές συνεισφορές από έναν ανθρώπινο πληθυσμό που έζησε πριν από περισσότερο από ένα εκατομμύριο χρόνια, παρότι δεν διαθέτουμε ακόμη αλληλουχημένο DNA από αυτόν» δήλωσε ο μεταδιδακτορικός ερευνητής του αμερικανικού πανεπιστημίου Johns Hopkins Δρ. Άρτζουν Μπιντάντα.Περίπου το 2% του ανθρώπινου γονιδιώματος προέρχεται από άγνωστους προγόνους. Συνολικά οι δύο νεοανακαλυφθείσες γενεαλογικές γραμμές αντιπροσωπεύουν περίπου το 2% του σύγχρονου ανθρώπινου γονιδιώματος.«Διαπιστώσαμε ότι περίπου το 2% του ανθρώπινου γονιδιώματος προέρχεται από αρχαϊκά ανθρώπινα είδη. Στην περίπτωση αυτής της άγνωστης γενεαλογικής γραμμής τόσο οι αφρικανικοί όσο και οι μη αφρικανικοί πληθυσμοί κληρονόμησαν παρόμοια ποσοστά γενετικής καταγωγής. Κάθε άνθρωπος διαθέτει περίπου 0,5% έως 1% του γονιδιώματός του από αυτή την άγνωστη γενεαλογική ομάδα» λέει ο Ζάνγκ.Πολλά από αυτά τα αρχαία γονιδιακά τμήματα εντοπίζονται σε περιοχές του γονιδιώματος που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα και τον μεταβολισμό, γεγονός που υποδηλώνει ότι ίσως βοήθησαν τους πρώτους ανθρώπους να προσαρμοστούν σε νέα περιβάλλοντα, νέους παθογόνους οργανισμούς και διαφορετικές πηγές τροφής.«Αυτό το μοτίβο δεν αποτελεί έκπληξη. Η προσαρμογή σε νέους παθογόνους οργανισμούς και νέες πηγές τροφής υπήρξε μία από τις ισχυρότερες εξελικτικές πιέσεις στην ιστορία του ανθρώπου. Η διασταύρωση με άλλες ανθρώπινες ομάδες εισήγαγε νέα γενετική ποικιλότητα, προσφέροντας επιπλέον “πρώτη ύλη” στη φυσική επιλογή. Τα ωφέλιμα γενετικά χαρακτηριστικά μπορούσαν στη συνέχεια να διατηρηθούν και να εξαπλωθούν σε πολλές επόμενες γενιές» δήλωσε η Δρ. Πρίγια Μουρτζάνι από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλι. Οι επόμενοι στόχοι της έρευνας Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι, καθώς οι παγκόσμιες βάσεις δεδομένων γονιδιωμάτων θα εμπλουτίζονται με μεγαλύτερη ποικιλία ανθρώπινων πληθυσμών, θα μπορέσουν να εντοπίσουν ακόμη πιο αμυδρά ίχνη και άλλων άγνωστων ανθρώπινων γενεαλογικών γραμμών.Παράλληλα, η ανακάλυψη περισσότερων γονιδιωμάτων Ντενίσοβαν θα μπορούσε να βοηθήσει σημαντικά στην κατανόηση αυτής της πολύπλοκης εξελικτικής ιστορίας. Επιπλέον, οι πρωτεϊνικές αλληλουχίες που πρόσφατα εξήχθησαν από απολιθώματα του Homo erectus ενδέχεται να βοηθήσουν τους ερευνητές να εξακριβώσουν ποιος ήταν ο μυστηριώδης υπεραρχαϊκός πρόγονος.«Πιστεύω ότι αυτές οι νέες υπολογιστικές μέθοδοι, που μας επιτρέπουν να ανακατασκευάζουμε τις γενεαλογικές σχέσεις, αποτελούν το επόμενο μεγάλο βήμα σε αυτόν τον επιστημονικό τομέα, επειδή μας δίνουν τη δυνατότητα να αποκαλύπτουμε κρυμμένα επεισόδια της ανθρώπινης ιστορίας χωρίς να απαιτείται η ύπαρξη αρχαίου DNA» κατέληξε η Δρ. Μουρτζάνι. Καλλιτεχνική απεικόνιση μίας από τις δύο άγνωστες ομάδες ανθρώπων. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2146051/entopistikan-oi-archaioi-anthropoi-fantasmata-to-dna-ton-opoion-klironomisame-emeis/

Από τι είναι φτιαγμένος ο χωροχρόνος; Ο χωροχρόνος ίσως αναδύεται από μια πιο θεμελιώδη πραγματικότητα. Η κατανόηση του πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό θα μπορούσε να ξεκλειδώσει τον πιο επιτακτικό στόχο της φυσικής: μια κβαντική θεωρία της βαρύτητας. Η Natalie Paquette περνά τον χρόνο της προσπαθώντας να σκεφτεί πώς μπορεί να αναπτυχθεί μια επιπλέον διάσταση. Ξεκινήστε με μικρούς κύκλους, διασκορπισμένους σε κάθε σημείο του χώρου και του χρόνου – μια συμπαγοποιημένη διάσταση, διπλωμένη στον εαυτό της. Στη συνέχεια, συρρικνώστε αυτούς τους κύκλους όλο και περισσότερο, σφίγγοντας τον βρόχο, μέχρι να συμβεί ένας περίεργος μετασχηματισμός: η διάσταση παύει να φαίνεται μικροσκοπική και αντίθετα γίνεται τεράστια, όπως όταν συνειδητοποιείτε ότι κάτι που δείχνει μικρό και κοντινό είναι στην πραγματικότητα τεράστιο και μακρινό. «Συρρικνώνουμε μια χωρική διάσταση», λέει η Paquette. «Αλλά όταν προσπαθούμε να την συρρικνώσουμε πέρα από ένα ορισμένο σημείο, αναδύεται στη θέση της μια νέα, τεράστια χωρική διάσταση».Η Paquette είναι θεωρητική φυσικός στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και δεν είναι η μόνη που μελετά αυτό το παράξενο είδος διαστατικού μετασχηματισμού. Ένας αυξανόμενος αριθμός φυσικών, οι οποίοι εργάζονται σε διαφορετικούς τομείς του κλάδου με διαφορετικές προσεγγίσεις, συγκλίνουν όλο και περισσότερο σε μια βαθιά ιδέα: ο χώρος, και ίσως ακόμη και ο χρόνος, δεν είναι θεμελιώδης. Αντίθετα, ο χώρος και ο χρόνος ίσως είναι αναδυόμενοι: θα μπορούσαν να προκύπτουν από την δομή και την συμπεριφορά πιο βασικών συστατικών της φύσης. Στο βαθύτερο επίπεδο της πραγματικότητας, ερωτήματα όπως «Πού;» και «Πότε;» απλά μπορεί να μην έχουν καθόλου απαντήσεις. «Έχουμε πολλές ενδείξεις από τη φυσική ότι ο χωροχρόνος, όπως τον κατανοούμε, δεν είναι το θεμελιώδης», λέει η Paquette.Αυτές οι ριζοσπαστικές αντιλήψεις προέρχονται από τις πιο πρόσφατες ανατροπές στο κυνήγι ενός αιώνα για μια θεωρία κβαντικής βαρύτητας. Η καλύτερη θεωρία βαρύτητας των φυσικών είναι η γενική σχετικότητα, η περίφημη σύλληψη του Άλμπερτ Αϊνστάιν για το πώς η ύλη καμπυλώνει τον χωροχρόνο. Η καλύτερη θεωρία τους για όλα τα υπόλοιπα είναι η κβαντική φυσική, η οποία είναι εκπληκτικά ακριβής όσον αφορά τις ιδιότητες της ύλης, της ενέργειας και των υποατομικών σωματιδίων. Και οι δύο θεωρίες έχουν περάσει με χαρακτηριστική ευκολία όλα τα τεστ που μπόρεσαν να επινοήσουν οι φυσικοί τον περασμένο αιώνα. Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς πως αν τις συνδυάζαμε, θα αποκτούσαμε μια «θεωρία των πάντων».Όμως οι δύο θεωρίες δεν συνδυάζονται καλά. Αν επιχειρήσετε να εφαρμόσετε την γενική σχετικότητα σε κβαντικά φαινόμενα, θα πάρετε αντιφατικές απαντήσεις, με ανεξέλεγκτους απειρισμούς να καταστρέφουν τους υπολογισμούς σας. Στην φύση η βαρύτητα λειτουργεί και σε κβαντικές συνθήκες, συνέβη στις πρώτες στιγμές της Μεγάλης Έκρηξης και εξακολουθεί να συμβαίνει στο εσωτερικό των μαύρων τρυπών – αλλά εμείς οι άνθρωποι ακόμα παλεύουμε να καταλάβουμε πώς ακριβώς γίνεται το κόλπο. Μέρος του προβλήματος έγκειται στον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο οι δύο θεωρίες περιγράφουν τον χώρο και τον χρόνο. Ενώ η κβαντική φυσική θεωρεί τον χώρο και τον χρόνο αμετάβλητους, η γενική σχετικότητα τους καμπυλώνει με χαρακτηριστική ευκολία.Με κάποιον τρόπο, μια θεωρία κβαντικής βαρύτητας θα έπρεπε να συμβιβάσει αυτές τις έννοιες για τον χώρο και τον χρόνο. Ένας τρόπος για να επιτευχθεί αυτό θα ήταν να εξαλειφθεί το πρόβλημα στην πηγή του, δηλαδή στον ίδιο τον χωροχρόνο, θεωρώντας ότι ο χώρος και ο χρόνος αναδύονται από κάτι πιο θεμελιώδες. Τα τελευταία χρόνια, αρκετές διαφορετικές ερευνητικές προσπάθειες υποδεικνύουν ότι στο βαθύτερο επίπεδο της πραγματικότητας, ο χώρος και ο χρόνος δεν υπάρχουν με τον ίδιο τρόπο που υπάρχουν στον καθημερινό μας κόσμο. Την τελευταία δεκαετία, αυτές οι ιδέες έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι φυσικοί αντιμετωπίζουν τις μαύρες τρύπες. Τώρα οι ερευνητές χρησιμοποιούν αυτές τις έννοιες για να ρίξουν φως στη λειτουργία κάτι ακόμα πιο εξωτικού: των σκουληκότρυπων – υποθετικών συνδέσεων σαν σήραγγες μεταξύ απομακρυσμένων σημείων του χωροχρόνου. Αυτές οι επιτυχίες διατηρούν ζωντανή την ελπίδα για μια ακόμη βαθύτερη ανακάλυψη. Αν ο χωροχρόνος είναι αναδυόμενος, τότε η κατανόηση της προέλευσής του, και του πώς θα μπορούσε να προκύψει από κάτι άλλο, ίσως είναι το στοιχείο που λείπει για να ξεκλειδώσει επιτέλους η πόρτα προς μια θεωρία των πάντων. Ο κόσμος σε ένα ντουέτο χορδών Η πιο δημοφιλής υποψήφια θεωρία κβαντικής βαρύτητας μεταξύ των φυσικών είναι η θεωρία χορδών. Σύμφωνα με αυτή την ιδέα, οι χορδές αποτελούν τα θεμελιώδη συστατικά της ύλης και της ενέργειας, δημιουργώντας τα πολυάριθμα θεμελιώδη υποατομικά σωματίδια που παρατηρούνται στους επιταχυντές σε όλο τον κόσμο. Είναι υπεύθυνες ακόμη και για την βαρύτητα: ένα υποθετικό σωματίδιο που μεταφέρει τη βαρυτική δύναμη, το «βαρυτόνιο», αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της θεωρίας.Αλλά η θεωρία χορδών είναι δύσκολο να κατανοηθεί, «πατάει» σε μαθηματικό έδαφος που χρειάστηκε δεκαετίες για να εξερευνηθεί από φυσικούς και μαθηματικούς. Μεγάλο μέρος της δομής της θεωρίας παραμένει αχαρτογράφητο, οι «αποστολές» σχεδιάζονται ακόμη και χάρτες περιμένουν να δημιουργηθούν. Μέσα σε αυτό το νέο πεδίο, η κύρια τεχνική πλοήγησης είναι μέσω μαθηματικών δυαδικοτήτων, αντιστοιχιών δηλαδή μεταξύ ενός είδους συστήματος και ενός άλλου.Ένα παράδειγμα είναι η δυαδικότητα που αναφέρθηκε στην αρχή αυτού του άρθρου, μεταξύ μικροσκοπικών και τεράστιων διαστάσεων. Προσπαθήστε να στριμώξετε μια διάσταση σε έναν μικρό χώρο, και η θεωρία χορδών σας λέει ότι θα καταλήξετε με κάτι μαθηματικά πανομοιότυπο με έναν κόσμο όπου αυτή η διάσταση είναι τεράστια. Οι δύο καταστάσεις είναι ισοδύναμες, σύμφωνα με τη θεωρία χορδών. Μπορείτε να περνάτε από τη μία περιγραφή στην άλλη και να χρησιμοποιείτε τεχνικές από την μία κατάσταση για να κατανοήσετε πώς λειτουργεί η άλλη. «Αν παρακολουθείτε προσεκτικά τα θεμελιώδη δομικά στοιχεία της θεωρίας», λέει η Paquette, «μπορείτε να διαπιστώσετε με φυσικό τρόπο ότι ορισμένες φορές… ίσως αναπτύξετε μια νέα χωρική διάσταση».Μια παρόμοια δυαδικότητα υποδεικνύει σε πολλούς θεωρητικούς χορδών ότι ο ίδιος ο χώρος είναι αναδυόμενος. Η ιδέα ξεκίνησε το 1997, όταν ο Juan Maldacena, φυσικός στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών, ανακάλυψε μια δυαδικότητα ανάμεσα σε ένα είδος επαρκώς κατανοητής κβαντικής θεωρίας γνωστής ως σύμμορφης θεωρίας πεδίου (CFT) και σε ένα ειδικό είδος χωροχρόνου της γενικής σχετικότητας, γνωστό ως χώρος anti-de Sitter (AdS). Οι δύο αυτές θεωρίες μοιάζουν εντελώς διαφορετικές, η CFT δεν περιλαμβάνει καθόλου βαρύτητα, ενώ ο χώρος AdS ενσωματώνει ολόκληρη την θεωρία βαρύτητας του Αϊνστάιν. Όμως, τα ίδια μαθηματικά μπορούν να περιγράψουν και τους δύο κόσμους. Όταν ανακαλύφθηκε, αυτή η αντιστοιχία AdS/CFT παρείχε έναν απτό μαθηματικό δεσμό ανάμεσα σε μια κβαντική θεωρία και ένα πλήρες σύμπαν που περιλαμβάνει βαρύτητα.Περιέργως, ο χώρος AdS στην αντιστοιχία AdS/CFT είχε μία παραπάνω διάσταση από την κβαντική CFT. Αλλά οι φυσικοί ενθουσιάστηκαν με αυτή την αναντιστοιχία επειδή αποτελούσε ένα πλήρως επεξεργασμένο παράδειγμα ενός άλλου είδους αντιστοιχίας που είχε επινοηθεί λίγα χρόνια νωρίτερα από τους φυσικούς Gerard ‘t Hooft του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης και Leonard Susskind του Πανεπιστημίου Stanford, γνωστής ως ολογραφική αρχή. Με βάση μερικά από τα περίεργα χαρακτηριστικά των μαύρων τρυπών, οι ‘t Hooft και Susskind υποψιάστηκαν ότι οι ιδιότητες μιας περιοχής του χώρου θα μπορούσαν να «κωδικοποιούνται» πλήρως στο όριό της. Με άλλα λόγια, η δισδιάστατη επιφάνεια μιας μαύρης τρύπας θα περιείχε όλες τις πληροφορίες που χρειάζονται για να γνωρίζουμε τι υπάρχει στο τρισδιάστατο εσωτερικό της, σαν ένα ολόγραμμα. «Νομίζω ότι πολλοί πίστευαν ότι ήμασταν τρελοί», λέει ο Susskind. «Δύο καλοί φυσικοί που ξέφυγαν».Παρομοίως, στην αντιστοιχία AdS/CFT, η τετραδιάστατη CFT κωδικοποιεί τα πάντα για τον πενταδιάστατο χώρο AdS με τον οποίο συνδέεται. Σε αυτό το σύστημα, ολόκληρη η περιοχή του χωροχρόνου οικοδομείται από τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των στοιχείων του κβαντικού συστήματος στη σύμμορφη θεωρία πεδίου. Ο Maldacena παρομοιάζει αυτή την διαδικασία με την ανάγνωση ενός μυθιστορήματος. «Αν αφηγείστε μια ιστορία σε ένα βιβλίο, υπάρχουν οι χαρακτήρες που κάνουν κάτι», λέει. «Αλλά το μόνο που υπάρχει είναι μια γραμμή κειμένου, σωστά; Το τι κάνουν οι χαρακτήρες συνάγεται από αυτή τη γραμμή. Οι χαρακτήρες του βιβλίου θα ήταν σαν την θεωρία του «όγκου» [AdS]. Και η γραμμή του κειμένου είναι η [CFT]».Αλλά από πού προέρχεται ο χώρος στον χώρο AdS; Αν αυτός ο χώρος είναι αναδυόμενος, από τι αναδύεται; Η απάντηση είναι ένα ειδικό και παράξενα κβαντικό είδος αλληλεπίδρασης στην CFT: η κβαντική σύμπλεξη, μια σύνδεση μεγάλων αποστάσεων μεταξύ αντικειμένων, που συσχετίζει ακαριαία τη συμπεριφορά τους με στατιστικά απίθανους τρόπους. Η σύμπλεξη προβλημάτισε πάρα πολύ τον Αϊνστάιν, ο οποίος την αποκάλεσε «στοιχειωμένη δράση από απόσταση». Θα μάθουμε ποτέ την πραγματική φύση του χώρου και του χρόνου; Ωστόσο, παρά την αλλόκοτη φύση της, η σύμπλεξη είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό της κβαντικής φυσικής. Όταν δύο οποιαδήποτε αντικείμενα αλληλεπιδρούν στην κβαντομηχανική, γενικά συν-πλέκονται και θα παραμείνουν έτσι όσο διατηρούνται απομονωμένα από τον υπόλοιπο κόσμο, ανεξάρτητα από το πόσο μακριά μπορεί να ταξιδέψουν το ένα από το άλλο. Σε πειράματα, οι φυσικοί έχουν διατηρήσει την κβαντική σύμπλεξη μεταξύ σωματιδίων που απέχουν περισσότερο από 1000 χιλιόμετρα μεταξύ τους, ακόμη και μεταξύ σωματιδίων στο έδαφος και άλλων που στάλθηκαν σε δορυφόρους σε τροχιά. Καταρχήν, δύο συν-πλεγμένα σωματίδια θα μπορούσαν να διατηρήσουν τη σύνδεσή τους σε αντίθετες πλευρές του γαλαξία ή του σύμπαντος. Η απόσταση απλώς δεν φαίνεται να έχει σημασία για την σύμπλεξη, ένας γρίφος που ταλαιπωρεί πολλούς φυσικούς εδώ και δεκαετίες.Αλλά αν ο χώρος είναι αναδυόμενος, η ικανότητα της σύμπλεξης να διατηρείται σε μεγάλες αποστάσεις ίσως και να μην είναι τόσο μυστηριώδης. Σε τελική ανάλυση, η απόσταση είναι ένα κατασκεύασμα. Σύμφωνα με μελέτες της αντιστοιχίας AdS/CFT από τους φυσικούς Shinsei Ryu του Πανεπιστημίου Princeton και Tadashi Takayanagi του Πανεπιστημίου του Κιότο, η σύμπλεξη είναι αυτή που εξ αρχής δημιουργεί αποστάσεις στον χώρο AdS. Δύο οποιεσδήποτε κοντινές περιοχές του χώρου στην πλευρά του AdS αντιστοιχούν σε δύο εξαιρετικά συν-πλεγμένα κβαντικά στοιχεία της CFT. Όσο πιο στενή είναι η σύμπλεξή τους, τόσο πιο κοντά βρίσκονται οι περιοχές του χώρου.Τα τελευταία χρόνια, οι φυσικοί έχουν αρχίσει να υποψιάζονται ότι αυτή η σχέση ίσως ισχύει και για το δικό μας σύμπαν. «Τι είναι αυτό που συγκρατεί τον χώρο και τον εμποδίζει να διαλυθεί σε ξεχωριστές υποπεριοχές; Η απάντηση είναι η σύμπλεξη μεταξύ δύο τμημάτων του χώρου», λέει ο Susskind. «Η συνέχεια και η συνδεσιμότητα του χώρου οφείλουν την ύπαρξή τους στην κβαντομηχανική σύμπλεξη». Η σύμπλεξη, επομένως, ίσως αποτελεί το θεμέλιο της δομής του ίδιου του χώρου, σχηματίζοντας τον ιστό που γεννά τη γεωμετρία του κόσμου. «Αν μπορούσατε με κάποιον τρόπο να καταστρέψετε την σύμπλεξη μεταξύ δύο τμημάτων [του χώρου], ο χώρος θα διαλυόταν», λέει ο Susskind. «Θα έκανε το αντίθετο από το να αναδύεται. Θα κατέρρεε ως αναδυόμενη δομή». Χώρος για σκέψη Αν ο χώρος είναι φτιαγμένος από κβαντική σύμπλεξη, τότε ο γρίφος της κβαντικής βαρύτητας μοιάζει πολύ πιο εύκολο να λυθεί: αντί να προσπαθούμε να εξηγήσουμε την καμπύλωση του χώρου με κβαντικό τρόπο, ο ίδιος ο χώρος αναδύεται από ένα θεμελιωδώς κβαντικό φαινόμενο. Ο Susskind υποπτεύεται ότι αυτός είναι ο λόγος που μια θεωρία κβαντικής βαρύτητας ήταν τόσο δύσκολο να βρεθεί εξ αρχής. «Νομίζω ότι ο λόγος που δεν λειτούργησε ποτέ πολύ καλά είναι επειδή ξεκίνησε με την εικόνα δύο διαφορετικών πραγμάτων, της γενικής σχετικότητας και της κβαντικής μηχανικής, και προσπάθησε να τα συνενώσει», λέει. «Και πιστεύω πως η ουσία είναι ότι σχετίζονται πολύ στενά για να τα διαχωρίσουμε και μετά να τα συνδέσουμε ξανά. Δεν υπάρχει βαρύτητα χωρίς κβαντομηχανική».Ωστόσο, η εξήγηση του αναδυόμενου χώρου είναι μόνο η μισή δουλειά. Με τον χώρο και τον χρόνο τόσο στενά συνδεδεμένους στην σχετικότητα, οποιαδήποτε περιγραφή της ανάδυσης του χώρου πρέπει επίσης να εξηγεί και τον χρόνο. «Ο χρόνος πρέπει επίσης να αναδύεται με κάποιον τρόπο», λέει ο Mark van Raamsdonk, φυσικός στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας και πρωτοπόρος στη σύνδεση μεταξύ σύμπλεξης και χωροχρόνου. «Αλλά αυτό δεν είναι καλά κατανοητό και αποτελεί ενεργό πεδίο έρευνας».Ένας άλλος ενεργός τομέας, λέει, είναι η χρήση μοντέλων αναδυόμενου χωροχρόνου για την κατανόηση των σκουληκότρυπων. Παλαιότερα, πολλοί φυσικοί πίστευαν ότι η αποστολή αντικειμένων μέσα από μια σκουληκότρυπα ήταν αδύνατη, ακόμη και θεωρητικά. Όμως, τα τελευταία χρόνια, οι φυσικοί που εργάζονται στην αντιστοιχία AdS/CFT και σε παρόμοια μοντέλα έχουν βρει νέους τρόπους για να κατασκευάζουν σκουληκότρυπες. «Δεν ξέρουμε αν θα μπορούσαμε να το κάνουμε αυτό στο δικό μας σύμπαν», λέει ο van Raamsdonk. «Αλλά αυτό που ξέρουμε τώρα είναι ότι ορισμένα είδη διαπερατών σκουληκότρυπων είναι θεωρητικά πιθανά». Δύο δημοσιεύσεις, μία το 2016 και μία το 2018, οδήγησαν σε πολύ περισσότερες εργασίες σ’ αυτόν τον τομέα. Όμως, ακόμη κι αν μπορούσαν να κατασκευαστούν διαπερατές σκουληκότρυπες, δεν θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμες για διαστημικά ταξίδια. Όπως επισημαίνει ο Susskind, «δεν μπορείς να διασχίσεις αυτή τη σκουληκότρυπα πιο γρήγορα από ό,τι θα χρειαζόταν το φως για να διανύσει την πιο μακρινή διαδρομή απ’ έξω».Αν οι θεωρητικοί χορδών έχουν δίκιο, τότε ο χώρος χτίζεται από κβαντική σύμπλεξη, και ίσως το ίδιο συμβαίνει και με τον χρόνο. Τι θα σήμαινε όμως αυτό στην πραγματικότητα; Πώς γίνεται ο χώρος να «φτιάχνεται» από σύμπλεξη μεταξύ αντικειμένων εκτός κι αν αυτά τα αντικείμενα βρίσκονται ήδη κάπου; Πώς μπορούν αυτά τα αντικείμενα να συν-πλέκονται αν δεν βιώνουν τον χρόνο και την αλλαγή; Και τι είδους ύπαρξη θα μπορούσαν να έχουν τα πράγματα χωρίς να κατοικούν σε έναν αληθινό χώρο και χρόνο;Αυτά είναι ερωτήματα που αγγίζουν τα όρια της φιλοσοφίας, και πράγματι, οι φιλόσοφοι της φυσικής τα λαμβάνουν σοβαρά υπόψη. «Πώς στο καλό θα μπορούσε ο χωροχρόνος να είναι το είδος του πράγματος που αναδύεται;» αναρωτιέται η Eleanor Knox, φιλόσοφος της φυσικής στο King’s College του Λονδίνου. Διαισθητικά, λέει, αυτό φαίνεται αδύνατο. Όμως η Knox δεν θεωρεί ότι αυτό αποτελεί πρόβλημα. «Η διαίσθησή μας είναι μερικές φορές κάκιστη», αναφέρει. «Εξελίχθηκε στην αφρικανική σαβάνα αλληλεπιδρώντας με μακροσκοπικά αντικείμενα, μακροσκοπικά ρευστά και βιολογικούς οργανισμούς» και τείνει να μην μπορεί να μεταφερθεί στον κόσμο της κβαντομηχανικής. Όταν μιλάμε για την κβαντική βαρύτητα, το «“Πού βρίσκεται η ύλη;” και το “Πού υπάρχει;” δεν είναι τα σωστά ερωτήματα», καταλήγει η Knox.Είναι βεβαίως αλήθεια ότι στην καθημερινή ζωή τα αντικείμενα βρίσκονται σε συγκεκριμένα μέρη. Αλλά, όπως επισημαίνουν η Knox και πολλοί άλλοι, αυτό δεν σημαίνει ότι ο χώρος και ο χρόνος πρέπει να είναι θεμελιώδεις, αλλά απλώς ότι πρέπει να αναδύονται με αξιόπιστο τρόπο από ότι είναι θεμελιώδες. Αναλογιστείτε ένα υγρό, λέει ο Christian Wüthrich, φιλόσοφος της φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης. «Σε τελική ανάλυση αποτελείται από στοιχειώδη σωματίδια, όπως ηλεκτρόνια, πρωτόνια και νετρόνια ή, σε ακόμη πιο θεμελιώδες επίπεδο, κουάρκ και λεπτόνια. Έχουν τα κουάρκ και τα λεπτόνια τις ιδιότητες των υγρών; Αυτό απλά δεν βγάζει νόημα, σωστά;… Παρόλα αυτά, όταν αυτά τα θεμελιώδη σωματίδια συγκεντρωθούν σε επαρκείς αριθμούς και επιδείξουν συλλογικά μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, τότε θα δράσουν με τρόπο που μοιάζει με υγρό».Ο χώρος και ο χρόνος, αναφέρει ο Wüthrich, θα μπορούσαν να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο στην θεωρία χορδών και σε άλλες θεωρίες κβαντικής βαρύτητας. Πιο συγκεκριμένα, ο χωροχρόνος ίσως αναδύεται από τα φυσικά συστατικά που συνήθως θεωρούμε ότι αποτελούν το σύμπαν, δηλαδή από την ίδια την ύλη και την ενέργεια. «Δεν πρόκειται για την περίπτωση όπου πρώτα έχουμε χώρο και χρόνο και μετά προσθέτουμε λίγη ύλη», λέει ο Wüthrich. «Μάλλον κάτι υλικό ίσως αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρχει χώρος και χρόνος. Αυτή παραμένει μια πολύ στενή σύνδεση, απλώς είναι ακριβώς αντίστροφη από αυτό που ίσως σκεφτόσασταν αρχικά».Υπάρχουν όμως και άλλοι τρόποι ερμηνείας των τελευταίων ευρημάτων. Η αντιστοιχία AdS/CFT θεωρείται συχνά ως ένα παράδειγμα του πώς ο χωροχρόνος μπορεί να αναδυθεί από ένα κβαντικό σύστημα, όμως, ίσως τελικά δεν αποδεικνύει κάτι τέτοιο, σύμφωνα με την Alyssa Ney, φιλόσοφο της φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Davis. «Η αντιστοιχία AdS/CFT σας δίνει την δυνατότητα να έχετε ένα “λεξικό μετάφρασης” ανάμεσα σε δεδομένα για τον χωροχρόνο και δεδομένα της κβαντικής θεωρίας», λέει η Ney. «Αυτό είναι συμβατό με τον ισχυρισμό ότι ο χωροχρόνος είναι αναδυόμενος και ότι κάποια κβαντική θεωρία είναι θεμελιώδης». Αλλά ισχύει και το αντίστροφο, υποστηρίζει. Η αντιστοιχία θα μπορούσε να σημαίνει ότι η κβαντική θεωρία είναι αναδυόμενη και ο χωροχρόνος θεμελιώδης, ή ότι κανένα από τα δύο δεν είναι θεμελιώδες και ότι υπάρχει κάποια ακόμη βαθύτερη θεμελιώδης θεωρία. Η «ανάδυση» είναι μια ισχυρή αξίωση, λέει η Ney, και είναι ανοιχτή στο ενδεχόμενο να αληθεύει. «Αλλά τουλάχιστον, κοιτάζοντας μόνο την αντιστοιχία AdS/CFT, εξακολουθώ να μη βλέπω ένα ξεκάθαρο επιχείρημα υπέρ της ανάδυσης».Μια αναμφισβήτητα μεγαλύτερη πρόκληση για την εικόνα της θεωρίας χορδών όσον αφορά τον αναδυόμενο χωροχρόνο βρίσκεται κρυμμένη σε κοινή θέα, μέσα στο ίδιο το όνομα της αντιστοιχίας AdS/CFT. «Δεν ζούμε σε χώρο anti-de Sitter», τονίζει ο Susskind. «Ζούμε σε κάτι πολύ πιο κοντά στον χώρο de Sitter». Ο χώρος de Sitter περιγράφει ένα επιταχυνόμενο και διαστελλόμενο σύμπαν σαν το δικό μας. «Δεν έχουμε την παραμικρή ιδέα για το πώς εφαρμόζεται η ολογραφική αρχή εκεί», καταλήγει ο Susskind. Το να καταλάβουμε πώς να δημιουργήσουμε αυτού του είδους την αντιστοιχία για έναν χώρο που μοιάζει περισσότερο με το πραγματικό σύμπαν είναι ένα από τα πιο πιεστικά προβλήματα για τους θεωρητικούς χορδών. «Πιστεύω ότι θα καταφέρουμε να κατανοήσουμε καλύτερα πώς να προσεγγίσουμε μια κοσμολογική εκδοχή αυτού», αναφέρει ο van Raamsdonk.Τέλος, υπάρχουν τα νέα – ή μάλλον η έλλειψή τους- από τους πιο πρόσφατους επιταχυντές σωματιδίων, οι οποίοι δεν έχουν βρει κανένα στοιχείο για τα επιπλέον σωματίδια που προβλέπονται από την υπερσυμμετρία, μια ιδέα στην οποία βασίζεται η θεωρία χορδών. Η υπερσυμμετρία υπαγορεύει ότι όλα τα γνωστά σωματίδια θα έχουν τους δικούς τους «υπερ-συντρόφους», διπλασιάζοντας τον αριθμό των θεμελιωδών σωματιδίων. Όμως ο Μεγάλος Επιταχυντής Αδρονίων (LHC) στο CERN, ο οποίος σχεδιάστηκε εν μέρει για την αναζήτηση τέτοιων σωματιδίων, δεν έχει εντοπίσει κανένα ίχνος τους. «Όλες οι πραγματικά ακριβείς εκδοχές του αναδυόμενου χωροχρόνου που διαθέτουμε βασίζονται σε υπερσυμμετρικές θεωρίες», εξηγεί ο Susskind. «Αν δεν υπάρχει υπερσυμμετρία, η ικανότητα να ακολουθήσουμε μαθηματικά τις εξισώσεις απλώς εξατμίζεται από τα χέρια μας». Άτομα χωροχρόνου Η θεωρία χορδών δεν είναι η μόνη ιδέα που δείχνει ότι ο χωροχρόνος είναι αναδυόμενος. Η θεωρία χορδών «απέτυχε να εκπληρώσει την υπόσχεσή της ως τρόπος ενοποίησης της βαρύτητας και της κβαντικής μηχανικής», επισημαίνει ο Abhay Ashtekar, φυσικός στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας. «Η δύναμη της θεωρίας χορδών πλέον έγκειται στην παροχή ενός εξαιρετικά πλούσιου συνόλου εργαλείων, τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως σε όλο το φάσμα της φυσικής». Ο Ashtekar είναι ένας από τους αρχικούς πρωτοπόρους της πιο δημοφιλούς εναλλακτικής στη θεωρία χορδών, γνωστής ως κβαντική βαρύτητα βρόχων. Στην κβαντική βαρύτητα βρόχων, ο χώρος και ο χρόνος δεν είναι ομαλοί και συνεχείς όπως στη γενική σχετικότητα – αντίθετα αποτελούνται από διακριτά συστατικά, τα οποία ο Ashtekar ονομάζει «κομμάτια ή άτομα χωροχρόνου».Αυτά τα άτομα του χωροχρόνου συνδέονται σε ένα δίκτυο, με μονοδιάστατες και δισδιάστατες επιφάνειες που τα ενώνουν σε αυτό που οι ερευνητές της κβαντικής βαρύτητας βρόχων αποκαλούν «αφρό σπιν» (spin foam). Και παρόλο που αυτός ο αφρός περιορίζεται σε δύο διαστάσεις, γεννά τον τετραδιάστατο κόσμο μας, με τρεις διαστάσεις χώρου και μία χρόνου. Ο Ashtekar το παρομοιάζει με ένα ρούχο. «Αν κοιτάξετε το πουκάμισό σας, μοιάζει με μια δισδιάστατη επιφάνεια», αναφέρει. «Αν πάρετε έναν μεγεθυντικό φακό, θα δείτε αμέσως ότι πρόκειται για μονοδιάστατες κλωστές. Απλώς αυτές οι κλωστές είναι τόσο πυκνά πλεγμένες που, για όλους τους πρακτικούς σκοπούς, μπορείτε να θεωρήσετε το πουκάμισο ως δισδιάστατη επιφάνεια. Έτσι και ο χώρος γύρω μας μοιάζει με ένα τρισδιάστατο συνεχές. Αλλά στην πραγματικότητα υπάρχει ένα πλέγμα από αυτά τα άτομα του χωροχρόνου».Αν και η θεωρία χορδών και η κβαντική βαρύτητα βρόχων προτείνουν και οι δύο ότι ο χωροχρόνος είναι αναδυόμενος, το είδος της ανάδυσης διαφέρει στις δύο θεωρίες. Η θεωρία χορδών προτείνει ότι ο χωροχρόνος (ή τουλάχιστον ο χώρος) αναδύεται από την συμπεριφορά ενός φαινομενικά άσχετου συστήματος, με τη μορφή σύμπλεξης. Σκεφτείτε πώς τα μποτιλιαρίσματα προκύπτουν από τις συλλογικές αποφάσεις μεμονωμένων οδηγών. Τα αυτοκίνητα δεν είναι φτιαγμένα από κίνηση, τα αυτοκίνητα δημιουργούν την κίνηση. Στην κβαντική βαρύτητα βρόχων, από την άλλη πλευρά, η εμφάνιση του χωροχρόνου μοιάζει περισσότερο με έναν αμμόλοφο που σχηματίζεται από τη συλλογική κίνηση των κόκκων άμμου στον άνεμο. Ο ομαλός, οικείος χωροχρόνος προέρχεται από τη συλλογική συμπεριφορά μικροσκοπικών «κόκκων» χωροχρόνου. Όπως και στους αμμόλοφους, οι κόκκοι εξακολουθούν να είναι άμμος, παρόλο που οι μεμονωμένοι κρυσταλλικοί κόκκοι δεν μοιάζουν ούτε συμπεριφέρονται σαν τους κυματοειδείς αμμόλοφους.Παρά αυτές τις διαφορές, τόσο η κβαντική βαρύτητα βρόχων όσο και η θεωρία χορδών δείχνουν ότι ο χωροχρόνος αναδύεται από κάποια υποκείμενη πραγματικότητα. Ούτε είναι οι μόνες προτεινόμενες θεωρίες κβαντικής βαρύτητας που δείχνουν προς αυτή την κατεύθυνση. Η θεωρία αιτιακών συνόλων, ένας ακόμη υποψήφιος για θεωρία κβαντικής βαρύτητας, υποστηρίζει επίσης ότι ο χώρος και ο χρόνος αποτελούνται από πιο θεμελιώδη συστατικά. «Είναι πραγματικά εντυπωσιακό το γεγονός ότι για τις περισσότερες από τις εύλογες θεωρίες κβαντικής βαρύτητας που διαθέτουμε, κατά κάποιο τρόπο το μήνυμά τους είναι: “ναι, ο χωροχρόνος της γενικής σχετικότητας δεν υπάρχει σε θεμελιώδες επίπεδο”», λέει η Knox. «Ο κόσμος ενθουσιάζεται πολύ όταν διαφορετικές θεωρίες κβαντικής βαρύτητας συμφωνούν τουλάχιστον σε κάτι». Ο χώρος στην άκρη του χρόνου Η σύγχρονη φυσική είναι θύμα της δικής της επιτυχίας. Επειδή η κβαντική φυσική και η γενική σχετικότητα είναι και οι δύο τόσο εκπληκτικά ακριβείς, η κβαντική βαρύτητα απαιτείται μόνο για να περιγράψει ακραίες καταστάσεις, όταν τεράστιες μάζες συμπιέζονται σε ασύλληπτα μικρούς χώρους. Τέτοιες συνθήκες υπάρχουν μόνο σε ελάχιστα μέρη στη φύση, όπως το κέντρο μιας μαύρης τρύπας, και σίγουρα όχι στα εργαστήρια φυσικής, ούτε καν στα μεγαλύτερα και ισχυρότερα από αυτά. Θα χρειαζόταν ένας επιταχυντής σωματιδίων στο μέγεθος ενός γαλαξία για να ελεγχθεί άμεσα η συμπεριφορά της φύσης σε συνθήκες όπου κυριαρχεί η κβαντική βαρύτητα. Αυτή η έλλειψη άμεσων πειραματικών δεδομένων ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για το γεγονός ότι η αναζήτηση των επιστημόνων για μια θεωρία κβαντικής βαρύτητας διαρκεί τόσο πολύ.Αντιμέτωποι με την έλλειψη στοιχείων, οι περισσότεροι φυσικοί έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους στον ουρανό. Στις πρώτες στιγμές της Μεγάλης Έκρηξης, ολόκληρο το σύμπαν ήταν εξαιρετικά μικρό και πυκνό, μια κατάσταση που απαιτεί την κβαντική βαρύτητα για να περιγραφεί. Και μπορεί η ηχώ εκείνης της εποχής να παραμένει στον ουρανό σήμερα. «Νομίζω ότι το καλύτερο στοίχημά μας για τον έλεγχο της κβαντικής βαρύτητας είναι διαμέσου της κοσμολογίας», λέει ο Maldacena. «Ίσως κάτι στην κοσμολογία που τώρα θεωρούμε απρόβλεπτο, να μπορεί ενδεχομένως να προβλεφθεί μόλις κατανοήσουμε την πλήρη θεωρία, ή ίσως προκύψει κάτι εντελώς νέο που δεν είχαμε καν σκεφτεί».Ωστόσο, τα εργαστηριακά πειράματα μπορεί να φανούν χρήσιμα για τον έλεγχο της θεωρίας χορδών, έστω και έμμεσα. Οι επιστήμονες ελπίζουν να μελετήσουν την αντιστοιχία AdS/CFT όχι ανιχνεύοντας τον χωροχρόνο, αλλά κατασκευάζοντας εξαιρετικά συμπλεγμένα συστήματα ατόμων και παρατηρώντας αν στη συμπεριφορά τους εμφανίζεται ένα ανάλογο του χωροχρόνου και της βαρύτητας. Τέτοια πειράματα ίσως «έχουν κάποια χαρακτηριστικά βαρύτητας, αν και πιθανότατα όχι όλα», λέει ο Maldacena. «Εξαρτάται επίσης από το τι ακριβώς αποκαλεί κανείς βαρύτητα».Θα μάθουμε ποτέ την πραγματική φύση του χώρου και του χρόνου; Τα δεδομένα παρατήρησης από το διάστημα ίσως να μην είναι διαθέσιμα στο άμεσο μέλλον. Τα εργαστηριακά πειράματα ίσως αποτύχουν. Και όπως γνωρίζουν καλά οι φιλόσοφοι, τα ερωτήματα σχετικά με την αληθινή φύση του χώρου και του χρόνου είναι πράγματι πολύ παλιά. Αυτό που υπάρχει «είναι τώρα, όλο μαζί, ένα και συνεχές», έλεγε ο φιλόσοφος Παρμενίδης πριν από 2.500 χρόνια. «Όλα είναι γεμάτα από αυτό που υπάρχει». Ο Παρμενίδης επέμενε ότι ο χρόνος και η αλλαγή ήταν ψευδαισθήσεις, ότι όλα παντού ήταν ένα και το αυτό. Ο μαθητής του Ζήνων δημιούργησε διάσημα παράδοξα για να αποδείξει την άποψη του δασκάλου του, προσπαθώντας να δείξει ότι η κίνηση σε οποιαδήποτε απόσταση ήταν αδύνατη. Το έργο τους έθεσε το ερώτημα αν ο χρόνος και ο χώρος είναι κατά κάποιο τρόπο απατηλοί, μια ανησυχητική προοπτική που στοιχειώνει τη δυτική φιλοσοφία για πάνω από δύο χιλιετίες. «Το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες αναρωτιόντουσαν “Τι είναι ο χώρος;”, “Τι είναι ο χρόνος;”, “Τι είναι η αλλαγή;” και ότι εμείς εξακολουθούμε να θέτουμε παραλλαγές αυτών των ερωτημάτων σήμερα, σημαίνει ότι ήταν τα σωστά ερωτήματα», τονίζει ο Wüthrich. «Σκεπτόμενοι τέτοιου είδους ζητήματα, έχουμε μάθει πάρα πολλά για την Φυσική». by Adam Becker , «What Is Spacetime Really Made Of?» – https://www.scientificamerican.com/article/what-is-spacetime-really-made-of/

Καλησπερα μολις ξεκινησα ενα καναλι στο YouTube που εχει να κανει με βιντεοαστρονομια μπορουμε και βλεπουμε με μια καμερα αντικείμενα βαθεως ουρανου και ακουμε χαλαρωτικη μουσικη μολις ανεβασα το πρωτο μου βιντεο Θα ακολουθησουν κι αλλα βιντεο για να προωθήσουμε την βιντεοαστρονομια που μας δινει οτι δε μπορει να μας δωσει ο ουρανος της Αθήνας και καθε πολης με ενα προσοφθάλμιο Ευχαριστω εκ των προτέρων