Η Διοικητής Τζέσικα Μέιρ και το Πλήρωμα Ελέγχουν τις Διαστημικές Στολές, Προετοιμασία για Διαστημικούς Περίπατους. Το επταμελές πλήρωμα της Αποστολής 75 εργάστηκε όλη την Τρίτη σε ελέγχους διαστημικών στολών, οφθαλμολογικές εξετάσεις και έρευνα ασκήσεων στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό . Οι εικόνες της Γης και οι εργασίες απογραφής στο εργαστήριο ολοκλήρωσαν την ημέρα για τους διαστημόπλοιους.Η NASA έχει προγραμματίσει τρεις διαστημικούς περιπάτους τον Αύγουστο για να συνεχίσει την αναβάθμιση των ηλιακών συστοιχιών, να αντικαταστήσει μια κεραία επικοινωνιών και να συνδέσει καλώδια τροφοδοσίας και δεδομένων για την υποστήριξη των λειτουργιών του διαστημικού σταθμού. Η διοικητής του σταθμού Jessica Meir και ο μηχανικός πτήσης Anil Menon , και οι δύο από τη NASA, θα πραγματοποιήσουν τον πρώτο διαστημικό περίπατο ξεκινώντας στις 7:35 π.μ. EDT την Πέμπτη 6 Αυγούστου. Το δίδυμο θα περάσει περίπου έξιμιση ώρες στο κενό του διαστήματος προετοιμάζοντας το τροχιακό φυλάκιο για την έβδομη εγκατάσταση ηλιακού συστοιχίας για την ενίσχυση του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας. Οι υπεύθυνοι της αποστολής θα συζητήσουν τους επερχόμενους διαστημικούς περιπάτους κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο NASA+ που θα ξεκινήσει στις 2 μ.μ. EDT, την Πέμπτη 30 Ιουλίου, από το Διαστημικό Κέντρο Johnson της NASA στο Χιούστον.Οι Meir και Menon συνόδευσαν τους μηχανικούς πτήσης Jack Hathaway της NASA και Sophie Adenot της ESA (Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας) στον αεροθάλαμο Quest και εξέτασαν ένα ζευγάρι διαστημικές στολές. Η τετράδα πρώτα επαλήθευσε τις στολές ως προς την άνεση, την κινητικότητα και την καταλληλότητά τους για τους επερχόμενους διαστημικούς περιπάτους. Στη συνέχεια, τροφοδότησαν τις στολές και δοκίμασαν τα συστήματα υποστήριξης ζωής και τα ηλεκτρονικά συστήματα. Η NASA σύντομα θα ανακοινώσει τους διαστημικούς περιπατητές για τον δεύτερο και τον τρίτο διαστημικό περίπατο.Η Meir και η Adenot συνεργάστηκαν στο τέλος της βάρδιάς τους για μια οφθαλμολογική εξέταση χρησιμοποιώντας τυπικό εξοπλισμό ιατρικής απεικόνισης μέσα στη μονάδα Harmony . Η Meir ηγήθηκε της εξέτασης καθοδηγώντας την Adenot καθώς κοίταζε μέσα στη βιοϊατρική συσκευή. Οι γιατροί στο έδαφος παρακολουθούσαν σε πραγματικό χρόνο για να προσδιορίσουν πώς η μικροβαρύτητα επηρεάζει τον αμφιβληστροειδή, τον φακό και τον κερατοειδή της.Ο μηχανικός πτήσης της Roscosmos, Αντρέι Φεντιάεφ, έκανε ποδήλατο σε έναν κύκλο άσκησης ενώ ήταν συνδεδεμένος με καρδιακούς αισθητήρες για μια τακτική αξιολόγηση φυσικής κατάστασης. Στη συνέχεια, εγκατέστησε και ενεργοποίησε υλικό παρατήρησης της Γης για μια αυτοματοποιημένη φωτογράφιση, ώστε να καταγράψει εικόνες νησιών, βουνών και λιμνών κατά τη διάρκεια της βάρδιας ύπνου του πληρώματος.Οι μηχανικοί πτήσης της Roscosmos, Pyotr Dubrov και Anna Kikina, μαζί με τον Menon, εξακολουθούν να εξοικειώνονται με τις λειτουργίες του σταθμού, αναλαμβάνοντας παράλληλα τους ρόλους και τις ευθύνες της αποστολής τους. Ο Dubrov και ο Kikina έκαναν εκ περιτροπής απογραφή και επιθεώρησαν εργαλεία και προμήθειες σε όλο το τμήμα της Roscosmos του σταθμού. Στη συνέχεια, ο Dubrov φόρτωσε απαρχαιωμένο εξοπλισμό στο διαστημόπλοιο μεταφοράς φορτίου Progress 94, ενώ ο Kikina βοήθησε τον Fedyaev με το τεστ φυσικής κατάστασης. Μάθετε περισσότερα για τις δραστηριότητες του διαστημικού σταθμού ακολουθώντας το ιστολόγιο του διαστημικού σταθμού , @space_station στο X, καθώς και τους λογαριασμούς του ISS στο Facebook και στο Instagram . https://www.nasa.gov/blogs/spacestation/2026/07/28/commander-jessica-meir-and-crew-check-spacesuits-prep-for-spacewalks/ Η αστροναύτης της NASA, Τζέσικα Μέιρ, ποζάρει για ένα πορτρέτο μέσα στην εργαστηριακή μονάδα Kibo, μετά την ανάληψη της διοίκησης του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού. Η Μέιρ θα ηγηθεί του πληρώματος της Αποστολής 75 μέχρι το τέλος του καλοκαιριού.

Η NASA Webb εξερευνά το γενεαλογικό δέντρο των πρόσφατα ανακαλυφθέντων μακρινών αντικειμένων, Από την ανακάλυψή τους από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb της NASA το 2022, οι μικρές κόκκινες κουκκίδες (LRD) έχουν αποτελέσει αντικείμενο μεγάλου ενδιαφέροντος για τους αστρονόμους. Η κατανόηση της φύσης αυτών των εξαιρετικά μακρινών, συμπαγών κόκκινων πηγών αποτελεί μια αινιγματική επιστημονική προσπάθεια.Μια δημοφιλής θεωρία είναι ότι οι μικρές κόκκινες κουκκίδες είναι υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες, γνωστές ως ενεργοί γαλαξιακοί πυρήνες , αν και εμφανίζουν χαρακτηριστικά σε αντίθεση με τους κοντινούς ενεργούς γαλαξιακούς πυρήνες. Ενώ εμφανίζονται άφθονες σε υψηλή μετατόπιση προς το ερυθρό νωρίς στο σύμπαν, μειώνονται γρήγορα σε αριθμό σε χαμηλότερες μετατοπίσεις προς το ερυθρό. (Όσο υψηλότερη είναι η μετατόπιση προς το ερυθρό, τόσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση που έχει διανύσει το φως σε όλο το σύμπαν.) Αυτή η περίπλοκη μετατόπιση στον αριθμό εγείρει το ερώτημα: Τι συμβαίνει με τις μικρές κόκκινες κουκκίδες καθώς το σύμπαν ωριμάζει;Μια ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τον Pierluigi Rinaldi του Αστεροσκοπείου Steward του Πανεπιστημίου της Αριζόνα, το οποίο τώρα βρίσκεται στο Ινστιτούτο Επιστήμης Διαστημικών Τηλεσκοπίων (STScI) στη Βαλτιμόρη, βασίστηκε στην προηγούμενη έρευνά της σε μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στις 29 Ιουλίου στο The Astrophysical Journal και πρότεινε μια πορεία που μπορούν να ακολουθήσουν οι LRD καθώς το σύμπαν γερνάει: Αν και μπορεί να μοιάζουν με έναν μοναδικό πληθυσμό γαλαξιών, αυτές οι κουκκίδεςΤα συμπεράσματά τους βασίζονται στην ανάλυσή τους του σπειροειδούς γαλαξία WISEA J123635.56+621424.2 με χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό, ο οποίος έχει το παρατσούκλι «Saguaro» για τους προεξέχοντες βραχίονες του, όπως ο κάκτος που προέρχεται από την έρημο Sonoran στις νοτιοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες. Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό αυτού του γαλαξία με μετατόπιση προς το ερυθρό 2, ο οποίος αντιστοιχεί σε περίπου 3,3 δισεκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, είναι το μικρό κέντρο του που μοιάζει με κόκκινη κουκκίδα και θυμίζει τον ρουμπινί καρπό που παράγεται από το φυτό της ερήμου.«Όλα όσα δημιουργήθηκαν στο πρώιμο σύμπαν πρέπει να εξελιχθούν σε κάτι γύρω μας. Είχαμε ελάχιστη ιδέα για το τι γίνονται οι LRD, αλλά αυτά τα αποτελέσματα μας δείχνουν τελικά πώς να βρούμε τους απογόνους τους», δήλωσε ο συν-συγγραφέας George Rieke του Πανεπιστημίου της Αριζόνα. Προηγούμενες μελέτες από το αποσυρμένο Διαστημικό Τηλεσκόπιο Spitzer της NASA παρείχαν την πρώτη ένδειξη για τον πληθυσμό των συμπαγών γαλαξιών που είναι σκοτεινοί από σκόνη στο σύμπαν με χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό στο οποίο ανήκει το Saguaro, ανοίγοντας το δρόμο για τις αναλύσεις υψηλής ανάλυσης των διαστημικών τηλεσκοπίων Hubble και James Webb της NASA.«Το Saguaro είναι σημαντικό επειδή είναι μια πρωτότυπη μικρή κόκκινη κουκκίδα και είναι μία από τις λίγες που έχουμε βρει σε χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να μελετήσουμε την πορεία αυτών των κουκκίδων σε όλη τη διάρκεια του κοσμικού χρόνου», δήλωσε ο Fabio Pacucci του Κέντρου Αστροφυσικής Harvard-Smithsonian στο Cambridge της Μασαχουσέτης και συν-συγγραφέας της μελέτης.Ανάμεσα στις χιλιάδες πηγές που εξέτασε ο Rinaldi σε διάφορες έρευνες, το Saguaro ήταν ένα παράδειγμα του κατάλληλου σημείου — με μία από τις συστοιχίες μικροδιαφράγματος του Webb τέλεια πλαισιωμένη πάνω από τον πυρήνα του γαλαξία για τη λήψη φασματοσκοπικών δεδομένων — και του κατάλληλου χρόνου — να βρίσκεται σε χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό. Για να αποκτήσει μια όσο το δυνατόν ευρύτερη εικόνα του σπειροειδούς γαλαξία σε όλο το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, η ομάδα χρησιμοποίησε τα δεδομένα υπεριώδους απεικόνισης και φασματοσκοπίας του Hubble και τα δεδομένα υπέρυθρης απεικόνισης και φασματοσκοπίας του Webb, αντίστοιχα.«Επειδή ο Σαγκουάρο βρίσκεται σε χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό, μπορούμε να δούμε τον πολύ όμορφο και φωτεινό γαλαξία που τον φιλοξενεί σε υψηλή ανάλυση και λεπτομέρεια με τα τηλεσκόπια Webb και Hubble», δήλωσε ο Zihao Wu του Κέντρου Αστροφυσικής Harvard-Smithsonian και συν-συγγραφέας της μελέτης. «Οι παρατηρήσεις του Webb μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε πώς συνδέονται ο γαλαξίας και ο μικρός πυρήνας του που μοιάζει με κόκκινη κουκκίδα».Η ομάδα ακολούθησε πολλαπλές προσεγγίσεις για να επαληθεύσει ότι ο συμπαγής κόκκινος πυρήνας του Saguaro ταίριαζε με τα χαρακτηριστικά ενός πρωτότυπου LRD. Συγκεκριμένα, τα δεδομένα Hubble και Webb έδειξαν ότι ο πυρήνας είναι φωτεινότερος τόσο στο υπεριώδες όσο και στο υπέρυθρο φως από ό,τι στο ορατό φως, όπως ακριβώς και οι μακρινές LRD. Η ομάδα επίσης αποσύνδεσε προσεκτικά το φως που εκπέμπεται από τον ξενιστή και τον πυρήνα και έλαβε υπόψη την παρουσία εκπομπής ακτίνων Χ από την πηγή.Αν και η πλειονότητα των μικρών κόκκινων κουκκίδων σε υψηλή μετατόπιση προς το ερυθρό δεν είναι ανιχνεύσιμες στο φως των ακτίνων Χ, το Παρατηρητήριο ακτίνων Χ Chandra της NASA ανίχνευσε ασθενή εκπομπή ακτίνων Χ από το Saguaro.«Αυτό που δείχνουν οι παρατηρήσεις φωτός ακτίνων Χ είναι ότι αυτός ο γαλαξίας έχει έναν ενεργό γαλαξιακό πυρήνα, και μάλιστα πολύ σκοτεινό», δήλωσε η Carys Gilbert, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν στη Νότια Αφρική και συν-συγγραφέας της εργασίας. «Δεν είναι μόνο σκοτεινός αλλά και αδύναμος στις ακτίνες Χ. Αυτού του είδους ο συνδυασμός θα μπορούσε να εξηγήσει την έλλειψη εκπομπής ακτίνων Χ που βλέπουμε από όλες τις άλλες μικρές κόκκινες κουκκίδες. Ταιριάζει ωραία στο παζλ των μικρών κόκκινων κουκκίδων».Εκτός από την επίδειξη του πώς η κεντρική συμπαγής κόκκινη πηγή του Saguaro ταιριάζει στα κριτήρια της μικρής κόκκινης κουκκίδας, η ομάδα μετατόπισε συνθετικά τον γαλαξία σε υψηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό για να διερευνήσει πώς θα φαινόταν αυτό το γαλαξιακό περιβάλλον στους παρατηρητές αν βρισκόταν στο πρώιμο σύμπαν. Όπως αναμενόταν, η γαλαξιακή δομή που περιβάλλει το Saguaro εξασθενεί έτσι ώστε μόνο η φωτεινή, παρόμοια με την LRD πηγή στο κέντρο της να είναι ορατή.«Η θεωρία μας είναι ότι οι περισσότερες από αυτές τις μακρινές πηγές επηρεάζονται από αυτό το κοσμολογικό φαινόμενο, δημιουργώντας μια παρατηρησιακή μεροληψία», δήλωσε ο Rinaldi. «Απλώς δεν είμαστε σε θέση να λάβουμε δείγματα από το άμεσο περιβάλλον των μικρών κόκκινων κουκκίδων με υψηλή μετατόπιση προς το ερυθρό, επειδή το περιβάλλον τους είναι πολύ αμυδρό για να παρατηρηθεί ακόμη και με το Webb. Οι μικρές κόκκινες κουκκίδες είναι πολύ πιο περίπλοκες από το να είναι απλώς μια κουκκίδα. Είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου - μιας υπερμεγέθους μαύρης τρύπας που αλληλεπιδρά με το κοντινό της περιβάλλον».Λαμβάνοντας υπόψη την μελέτη περίπτωσης Saguaro, η ομάδα πιστεύει ότι οι LRD μπορεί να μην είναι ένας μοναδικός πληθυσμός γαλαξιών, αλλά μάλλον μια προσωρινή φάση εξαιρετικά ενεργών υπερμεγέθων μαύρων τρυπών. Θα μπορούσε αυτή η θεωρία να είναι ο σύνδεσμος μεταξύ των πυκνοκατοικημένων μικρών κόκκινων κουκκίδων με υψηλή μετατόπιση προς το ερυθρό που παρατηρήθηκαν από τον Webb και του τοπικού σύμπαντος;Ενώ ο Σαγκουάρο δεν είναι αντιπροσωπευτικός όλων των LRD, η ομάδα προτείνει ότι αυτή είναι μια φάση αυτών των συμπαγών κόκκινων πηγών. Για να οικοδομηθεί μεγαλύτερη εμπιστοσύνη, είναι απαραίτητη περαιτέρω μελέτη του Σαγκουάρο, καθώς και η αναζήτηση άλλων γαλαξιών που μοιάζουν με τον Σαγκουάρο σε χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό. Η ομάδα σκοπεύει επίσης να ψάξει μέσα από τα άφθονα αρχειακά δεδομένα του Webb για να δημιουργήσει μια απογραφή μικρών κόκκινων κουκκίδων για να μελετήσει πώς το περιβάλλον τους μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο ωρίμανσής τους. Αυτές οι διαφορετικές προσεγγίσεις έχουν ως στόχο να βοηθήσουν στην αποκάλυψη του γενεαλογικού δέντρου των μικρών κόκκινων κουκκίδων. Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb είναι το κορυφαίο διαστημικό επιστημονικό παρατηρητήριο στον κόσμο. Το Webb λύνει μυστήρια στο ηλιακό μας σύστημα, κοιτάζοντας πέρα από μακρινούς κόσμους γύρω από άλλα αστέρια και διερευνώντας τις μυστηριώδεις δομές και την προέλευση του σύμπαντός μας και τη θέση μας σε αυτό. Το Webb είναι ένα διεθνές πρόγραμμα με επικεφαλής τη NASA με τους εταίρους της, την ESA (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος) και την CSA (Καναδική Υπηρεσία Διαστήματος). Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble λειτουργεί για πάνω από τρεις δεκαετίες και συνεχίζει να κάνει πρωτοποριακές ανακαλύψεις που διαμορφώνουν τη θεμελιώδη κατανόησή μας για το σύμπαν. Το Hubble είναι ένα έργο διεθνούς συνεργασίας μεταξύ της NASA και της ESA (Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος). Το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA στο Γκρίνμπελτ του Μέριλαντ διαχειρίζεται το τηλεσκόπιο και τις λειτουργίες της αποστολής. Η Lockheed Martin Space, με έδρα το Ντένβερ, υποστηρίζει επίσης τις λειτουργίες της αποστολής στο Goddard. Το Ινστιτούτο Επιστήμης Διαστημικών Τηλεσκοπίων στη Βαλτιμόρη, το οποίο λειτουργεί από τον Σύνδεσμο Πανεπιστημίων για την Έρευνα στην Αστρονομία, διεξάγει επιστημονικές δραστηριότητες Hubble για τη NASA. Για να μάθετε περισσότερα για τον Webb, επισκεφθείτε: https://science.nasa.gov/webb Για να μάθετε περισσότερα για το Hubble, επισκεφθείτε: https://science.nasa.gov/hubble Οι επιστήμονες έχουν προτείνει μια πορεία που μπορούν να ακολουθήσουν οι μικρές κόκκινες κουκκίδες καθώς το σύμπαν ωριμάζει, βασιζόμενοι στην ανάλυσή τους του σπειροειδούς γαλαξία WISEA J123635.56+621424.2, με το παρατσούκλι «Saguaro». Υποστηρίζουν ότι οι μικρές κόκκινες κουκκίδες μπορεί να είναι μια προσωρινή φάση εξαιρετικά ενεργών υπερμεγέθων μαύρων τρυπών. Οι επιστήμονες μετέτρεψαν συνθετικά τον Saguaro, έναν σπειροειδή γαλαξία με χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό, σε υψηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό για να μάθουν πώς θα φαινόταν αν βρισκόταν στο πρώιμο σύμπαν. Η συμπαγής κόκκινη εμφάνισή του υποδηλώνει ότι οι μικρές κόκκινες κουκκίδες είναι μια φάση εξαιρετικά ενεργών υπερμεγέθων μαύρων τρυπών.

α

Πώς η Αθήνα θα γίνει η Silicon Valley της Ευρώπης, Αποκλειστική συνέντευξη στη «Ν» του διεθνούς φήμης καθηγητή του MIT, Κωνσταντίνου Δασκαλάκη - Μιλάει για ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη Την ανάγκη σύναψης ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, που θα διασφαλίζει στις εθνικές αγορές τη δικαιότερη κατανομή των οφελών από την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, επισημαίνει ο διεθνούς φήμης καθηγητής του MIT, Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, σε αποκλειστική συνέντευξη που παραχώρησε στη «Ναυτεμπορική». Αναφερόμενος ειδικότερα στην Ελλάδα, τονίζει ότι η χώρα έχει την ευκαιρία να υλοποιήσει μια μεγάλης κλίμακας, φιλόδοξη επένδυση, που θα στοχεύσει στη δημιουργία ενός Εθνικού Κέντρου Τεχνητής Νοημοσύνης, για τη διασύνδεση της έρευνας και της καινοτομίας με την επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις. Μάλιστα, εκτιμά ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να αποκτήσει υπό προϋποθέσεις τη δική της «Silicon Valley», ακόμη και στην Αθήνα, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι για τη χώρα αποτελεί κρίσιμη πρόκληση η δημιουργία «sandboxes» – ελεγχόμενα περιβάλλοντα, στα οποία καινοτόμα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης θα αναπτύσσονται και θα δοκιμάζονται υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχών. Όπως επισημαίνει, η συγκέντρωση, διεθνώς, πλούτου και οικονομικής ισχύος οξύνει τις ανισότητες, ιδιαίτερα μετά τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, διαβρώνοντας την κοινωνική συνοχή. Κατά τον ίδιο, η προσπάθεια των κρατών να μετριάσουν αυτές τις ανισότητες μέσω επιδοτήσεων, κοινωνικών μεταβιβάσεων και δημόσιου δανεισμού, στηρίζοντας τα νοικοκυριά απέναντι στο αυξημένο κόστος ζωής, συνιστά πολιτική που δεν μπορεί να είναι βιώσιμη επ’ αόριστον, καθώς μεταθέτει το πρόβλημα στο μέλλον. Προειδοποιεί, μάλιστα, ότι η διεύρυνση των ανισοτήτων είναι πιθανόν να προκαλέσει έντονες κοινωνικές και θεσμικές αντιδράσεις, ενώ τονίζει ότι η ορθή αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης είναι καθοριστική, καθώς σε διαφορετική περίπτωση ενδέχεται να υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις στη δημοκρατία και την ψυχική υγεία, με αύξηση της πόλωσης και του εθισμού των χρηστών. Σύμφωνα με τον κ. Κ. Δασκαλάκη, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν βρίσκεται στην ίδια την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά στο ποιοι την εκπαιδεύουν, ποιοι τη χρησιμοποιούν και με ποιον τρόπο. Υπό αυτή την έννοια, όπως σημειώνει, το ζήτημα είναι ταυτόχρονα πολιτικό και γεωπολιτικό. Προειδοποιεί, δε, ότι, χωρίς ένα σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και ευέλικτη εφαρμογή του, η βιομηχανία είναι πιθανό να συνεχίσει να διευρύνει διαρκώς τα όρια χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης. Αναφερόμενος στον τεχνολογικό ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, εξηγεί τι σημαίνει για τις Ηνωμένες Πολιτείες η ανάπτυξη «κλειστών μοντέλων» τεχνητής νοημοσύνης και τι για την Κίνα η αρχιτεκτονική διατήρησης «ανοιχτών μοντέλων». Ο κ. Κ. Δασκαλάκης σχολιάζει, τέλος, το πώς θα αντιλαμβάνονταν την Τ.Ν. ο Περικλής, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, ενώ, απευθυνόμενος στους νέους, τους προτρέπει να είναι πάντα δημιουργικοί, να επιδιώκουν τη βαθιά κατανόηση ενός αντικειμένου, να έχουν την ικανότητα να συνεργάζονται και να επικοινωνούν, αλλά και την αίσθηση ευθύνης για όσα δημιουργούν. Όλη η συνέντευξη Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης, που παραχώρησε σε μια από τις κεντρικές αίθουσες του Νομισματικού Μουσείου Αθηνών. Κύριε Δασκαλάκη, θα ήθελα να αρχίσουμε τη συζήτηση με ένα ερώτημα που θεωρώ ότι μας προβληματίζει όλους. Η τεχνητή νοημοσύνη (Τ.Ν.) είναι πιθανό να αμφισβητήσει, στο μέλλον, το προνόμιο που έχει ο άνθρωπος να είναι το μοναδικό ον, η μόνη οντότητα στον πλανήτη που αποφασίζει; «Ο άνθρωπος ήδη έχει χάσει αυτό το προνόμιο, καθώς οι αλγόριθμοι παίρνουν σημαντικές αποφάσεις στα μοντέρνα τεχνολογικά συστήματα. Ο άνθρωπος είναι, βέβαια, ο δημιουργός των αλγόριθμων και καθορίζει ποια θα είναι η χρήση τους. Επομένως, είναι και ο τελικός υπεύθυνος για τα αποτελέσματα. Μία από τις πιο καθοριστικές αποφάσεις που λαμβάνουν οι αλγόριθμοι είναι το πώς ιεραρχείται το περιεχόμενο στο Ίντερνετ. Οι αλγόριθμοι επιλέγουν τι αναρτήσεις διαβάζουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ποιες ειδήσεις απαντούμε στις ενημερωτικές πλατφόρμες, ποιες ταινίες μάς προτείνει το Netflix και αντίστοιχες εφαρμογές, πώς κατατάσσονται οι ιστοσελίδες από τις μηχανές αναζήτησης ή τι διαφημίσεις βλέπουμε. Οι αποφάσεις αυτές είναι καθοριστικές στην πολιτική και οικονομική μας συμπεριφορά, στην ψυχολογία μας, ακόμα και στο πώς αντιλαμβανόμαστε την ύπαρξή μας. Και είναι αποδεδειγμένες οι αρνητικές συνέπειες που μπορεί να έχει η χρήση αυτών των αλγόριθμων στη δημοκρατία και στην ψυχολογία μας, καθώς αυξάνουν την πόλωση και τον εθισμό των χρηστών.Όπως και να έχει, οι αποφάσεις που λαμβάνουν οι αλγόριθμοι είναι, προς το παρόν, σε συγκεκριμένες εφαρμογές και κάτω από καλώς ορισμένα πλαίσια. Στο μέλλον που έχει αρχίσει να διαφαίνεται, όμως, με την έλευση των καινούργιων δυνατοτήτων της Τ.Ν., οι αλγόριθμοι θα παίρνουν πιο εκτεταμένες αποφάσεις, μπαίνοντας σε πεδία που μέχρι πρότινος μονοπωλούσε ο άνθρωπος. Αν το σκεφτείτε, ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι η καλύτερη απόδειξη ότι οι υπολογιστές μπορεί να γίνουν αντάξιοι του ανθρώπου, γιατί ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι στην ουσία του ένα υπολογιστικό όργανο. Χρησιμοποιεί νευρώνες αντί για τρανζίστορ και σχεδιάστηκε από την εξέλιξη, αντί από τον άνθρωπο. Όμως, είναι ένας ‘‘in vivo’’ υπολογιστής, που κάνει θαυμαστούς υπολογισμούς. Εκτός από την ικανότητά του να επεξεργάζεται τα σήματα που λαμβάνει από τον κόσμο γύρω του, αποφασίζει να πειραματιστεί, για να ανακαλύψει σχέσεις αιτιότητας. Καταστρώνει σχέδια για να πετύχει τους σκοπούς του. Μεταφέρει γνώση από γνωστικές ικανότητες που έχει κατακτήσει, όπως το πώς να κάνει πατίνι, σε καινούργιες δεξιότητες, όπως το πώς να κάνει ποδήλατο χωρίς εκτενή εκπαίδευση στην καινούργια δεξιότητα, κάτι από το οποίο πάσχουν οι υπάρχουσες τεχνολογίες Τ.Ν. Χρησιμοποιεί τη γλώσσα, επικοινωνεί με τους άλλους ανθρώπους και τα ζώα, έχει ενσυναίσθηση και έχει την αίσθηση του «ανήκειν». Για να φτάσουμε σε Τ.Ν. αντάξια του ανθρώπινου εγκεφάλου, θεωρώ ότι πρέπει να αλλάξει η αρχιτεκτονική της και να γίνει ενσώματη. Να μη ζει σε ένα τερματικό μαθαίνοντας για τον κόσμο από την περιγραφή του, όπως αυτή αποτυπώνεται στο Ίντερνετ και στην υπόλοιπη ψηφιοποιημένη γνώση, αλλά να έχει φυσική υπόσταση, να πειραματίζεται και να είναι μέρος ενός συνόλου». Στην υπάρχουσα μορφή της Τ.Ν., ποιος έχει την εξουσία να εισάγει πληροφορίες στο σύστημα και επί της ουσίας να ελέγχει εν μέρει το αποτέλεσμα; «Η επιλογή και η ιεράρχηση των πληροφοριών που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση ενός συστήματος Τ.Ν. είναι κρίσιμες για τις δεξιότητες και τις αντιλήψεις που αυτό θα αναπτύξει. Όπως τα ερεθίσματα από το σπίτι, το σχολείο και την κοινωνία διαμορφώνουν ένα παιδί, έτσι και τα δεδομένα και η διαδικασία εκπαίδευσης διαμορφώνουν ένα σύστημα Τ.Ν. Ο εκπαιδευτής λειτουργεί, κατά κάποιον τρόπο, όπως ο επιμελητής ενός μουσείου: επιλέγει και παρουσιάζει υλικό, επηρεάζοντας το ‘‘μοντέλο του κόσμου’’ που θα ενσωματωθεί στο σύστημα. Ακόμη και με τις καλύτερες προθέσεις, αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο. Τα σύγχρονα συστήματα Τ.Ν. εκπαιδεύονται σε τεράστιους όγκους ψηφιακού υλικού που αποτυπώνουν μεγάλο μέρος της ανθρώπινης γνώσης. Η επιμέλειά του είναι σχεδόν αδύνατη, καθώς συνυπάρχουν υλικό υψηλής ποιότητας, όπως ένα μυθιστόρημα του Καζαντζάκη, και χαμηλής ποιότητας, όπως ανορθόγραφα σχόλια από μποτ. Επίσης, δεν αντιπροσωπεύονται ισότιμα όλες οι απόψεις, οι γλώσσες και οι πολιτισμοί. Ο αγγλοσαξονικός πολιτισμός έχει ισχυρό ψηφιακό αποτύπωμα, ο ελληνικός μικρότερο και μικρές γλώσσες ή διάλεκτοι ακόμη πιο περιορισμένο. Σε αυτόν τον όγκο πολυποίκιλων δεδομένων, είναι σχεδόν αδύνατο να γίνει καλή ιεράρχηση και επιμέλεια υλικού, ώστε να μην εξαφανιστούν οι ‘‘μικρές φωνές’’. Και στην εποχή της παραγωγικής Τ.Ν. το πρόβλημα εντείνεται, γιατί οι αλγόριθμοι παράγουν μαζικά βίντεο, εικόνες και κείμενα που αναμειγνύονται με την ανθρώπινη παραγωγή. Ωστόσο, οι αλγόριθμοι παράγουν υλικό τόσο γρήγορα, που μπορεί να κατακλύσει το ανθρώπινο και να εξαφανίσει το ήδη μικρό αποτύπωμα που έχουν οι μικρότερες φωνές». Καλώς φοβόμαστε την επιθετική εξέλιξη αυτού του μοντέλου για την ανθρωπότητα; «Πρέπει να είμαστε συνειδητοποιημένοι για τους κινδύνους που εγκυμονεί η χρήση της T.N. Ωστόσο, ο άνθρωπος είναι ο δημιουργός αυτής της τεχνολογίας και αυτός που τελικά θα καθορίσει ποια θα είναι η χρήση της. Γι’ αυτό και νομίζω ότι πρέπει να σκεφτόμαστε για αυτούς τους κινδύνους υπό το πρίσμα του στίχου του Σοφοκλή ‘‘πολλά τα δεινά κουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει’’. Υπάρχουν πολλά πράγματα στον κόσμο που προκαλούν ταυτόχρονα θαυμασμό και δέος, αλλά τίποτε δεν είναι τόσο θαυμαστό και φοβερό όσο ο άνθρωπος. Ο κίνδυνος από την Τ.Ν. εξαρτάται κυρίως από το ποιοι την εκπαιδεύουν, ποιοι τη χρησιμοποιούν και με ποιον τρόπο. Είναι, επομένως, ζήτημα πολιτικό και γεωπολιτικό». Η χρήση κάθε νέας τεχνολογίας απαιτεί ρύθμιση και, στην προκειμένη περίπτωση, η τεχνολογία εξελίσσεται με τέτοια ταχύτητα που ο νομοθέτης αδυνατεί να την προλάβει. «Το είδαμε ήδη με την επανάσταση του Διαδικτύου. Ενώ έχουν περάσει πάνω από τρεις δεκαετίες μετά την είσοδό του στη ζωή μας, ο νομοθέτης εξακολουθεί να πασχίζει να αντιμετωπίσει τα μονοπώλια, την πόλωση και τον εθισμό που προκαλούν οι αλγόριθμοι που ιεραρχούν περιεχόμενο στις πλατφόρμες, την αρνητική επίδραση που έχουν αυτοί στην ψυχολογία μας και ιδιαίτερα σε αυτήν της νέας γενιάς, και την καταπάτηση της πνευματικής ιδιοκτησίας από τα νέα συστήματα παραγωγικής T.N. Στο άμεσο μέλλον, θα προκύψουν μεγάλα ζητήματα σχετικά με τις προϋποθέσεις χρήσης της Τ.Ν. και, χωρίς σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και ευκίνητη εφαρμογή του, η βιομηχανία θα συνεχίσει να σπρώχνει τα όρια». Να υποθέσουμε ότι η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας μπορεί να οδηγήσει και σε μεγαλύτερη συγκέντρωση του πλούτου; «Τα μονοπώλια του Διαδικτύου είναι ήδη εδραιωμένα και τώρα βλέπουμε να διαμορφώνονται εκείνα της Τ.Ν.: τόσο μεταξύ των εταιρειών που αναπτύσσουν προηγμένα μοντέλα, όπως το ChatGPT και το Claude, όσο και μεταξύ αυτών που κατασκευάζουν τα τσιπ στα οποία αυτά εκπαιδεύονται και λειτουργούν. Οι μονοπωλιακές τάσεις οφείλονται στις τεράστιες απαιτήσεις της τεχνολογίας. Για την εκπαίδευση και το σερβίρισμα προηγμένων μοντέλων Τ.Ν., απαιτούνται ασύλληπτου μεγέθους αρχιτεκτονικές, ασύλληπτου όγκου δεδομένα και ασύλληπτης ικανότητας υπερυπολογιστές. Εταιρείες όπως η OpenAI και η Anthropic είχαν αρκετά επενδυτικά κεφάλαια για να εξασφαλίσουν αυτούς τους υπολογιστικούς πόρους και το ανθρώπινο δυναμικό που είναι σε θέση να τους εκμεταλλευτεί, για να εκπαιδεύσει αυτά τα μοντέλα. Από την άλλη, εταιρείες όπως η Nvidia βρέθηκαν να μονοπωλούν την παραγωγή των τσιπ που είναι απαραίτητα. Καθώς όλο και περισσότερες επιχειρήσεις και οργανισμοί ενσωματώνουν την T.N. στις παραγωγικές τους διαδικασίες, αυξάνεται η εξάρτησή τους από έναν μικρό αριθμό εταιρειών που παρέχουν είτε τα ίδια τα μοντέλα είτε την υπολογιστική υποδομή πάνω στην οποία αυτά λειτουργούν. Οι εταιρείες αυτές αποτελούν σημεία συμφόρησης (bottlenecks) στην αλυσίδα αξίας της Τ.Ν. και, ακριβώς λόγω αυτής της θέσης, έχουν τη δυνατότητα να αποσπούν ολοένα και μεγαλύτερο μερίδιο της αξίας που δημιουργείται σε ολόκληρη την οικονομία. Αν δεν αλλάξει αυτό, για παράδειγμα, αν δεν επικρατήσουν ισχυρά ανοικτά μοντέλα, oι μονοπωλιακές τάσεις είναι πιθανό να ενισχυθούν». Η μονοπωλιακή χρήση της Τ.Ν. δεν προκαλεί και γεωπολιτικά ζητήματα; «Προφανώς. Αν, ας πούμε, μια ευρωπαϊκή εταιρεία βελτιστοποιήσει τις παραγωγικές της διαδικασίες με τη χρήση της Τ.Ν. και κάπου στην αλυσίδα παραγωγής της κάνει χρήση των μοντέλων της Anthropic ή της OpenAI, τότε ποιο θεσμικό πλαίσιο θα εγγυηθεί την απρόσκοπτη και ανεμπόδιστη πρόσβαση στα εν λόγω μοντέλα; Πρόκειται για μια δύσκολη γεωπολιτική συνθήκη και δεν νομίζω ότι η Ευρώπη μπορεί να αποφύγει την ανάπτυξη δικών της μοντέλων αιχμής». Στα επόμενα χρόνια, θα μπορούσαμε να δούμε ήδη ισχυρές εταιρείες να αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή ακόμη και από ορισμένες κυβερνήσεις; «Είναι ζήτημα ισορροπιών. Οι επιχειρήσεις με δεσπόζουσα θέση έχουν ισχυρό κίνητρο να διευρύνουν την οικονομική και πολιτική επιρροή τους, ασκώντας πίεση στο πολιτικό σύστημα για τον περιορισμό της ρύθμισής τους και αξιοποιώντας τους νομικούς και οικονομικούς τους πόρους για να αμφισβητούν τις αποφάσεις των ρυθμιστικών αρχών. Παράλληλα, μπορούν να μεταφέρουν μεγαλύτερο μέρος του παραγόμενου εισοδήματός τους προς τους μετόχους, εις βάρος της εργασίας, και να αποσπούν αυξανόμενο μέρος του περιθωρίου κέρδους επιχειρήσεων που εξαρτώνται από την τεχνολογία ή τις υποδομές τους.Η ισχύς αυτή, ωστόσο, δεν είναι απεριόριστη. Αν η συγκέντρωση πλούτου και οικονομικής εξουσίας οξύνει υπερβολικά τις ανισότητες, μπορεί να διαβρώσει την κοινωνική συνοχή, να ενισχύσει την πολιτική πόλωση και να προκαλέσει κοινωνικές ή θεσμικές αντιδράσεις. Τα κράτη μπορούν προσωρινά να μετριάζουν αυτές τις πιέσεις με επιδοτήσεις, κοινωνικές μεταβιβάσεις και δημόσιο δανεισμό, στηρίζοντας τα νοικοκυριά απέναντι στην άνοδο του κόστους ζωής. Ο δανεισμός, όμως, δεν μπορεί να υποκαθιστά επ’ αόριστον μια βιώσιμη κατανομή του εισοδήματος: όταν χρηματοδοτεί τις συνέπειες των ανισορροπιών χωρίς να αντιμετωπίζει τις αιτίες τους, μεταθέτει το κόστος στο μέλλον. Γι’ αυτό χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, που θα συνδυάζει την καινοτομία και τις επενδύσεις με ουσιαστικό ανταγωνισμό, αποτελεσματική ρύθμιση, ισχυρότερη θέση της εργασίας και δικαιότερη κατανομή των οφελών της ανάπτυξης». Σήμερα, δύο ισχυρότατες υπερδυνάμεις μάχονται στον τομέα της Τ.Ν.: οι ΗΠΑ και η Κίνα. Ποια εκ των δύο θα αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα; Οι ΗΠΑ που αναπτύσσονται με καπιταλιστικό σύστημα και φιλελεύθερο πολίτευμα ή η Κίνα που αναπτύσσεται επίσης με καπιταλιστικά χαρακτηριστικά αλλά υπό άλλο καθεστώς διακυβέρνησης; «Ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην Τ.Ν. μπορεί να προκύψει από έναν συνδυασμό παραγόντων: ανθρώπινο δυναμικό, διαθεσιμότητα επενδυτικών κεφαλαίων, ετοιμότητα τις αγοράς να υιοθετήσει τις νέες τεχνολογίες, υπολογιστική ισχύς για την εκπαίδευση και το σερβίρισμα των μοντέλων, διαθεσιμότητα δεδομένων σε σημαντικούς τομείς εφαρμογής της Τ.Ν. και ένα σαφές και ευέλικτο ρυθμιστικό πλαίσιο χρήσης της. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Κίνα διαθέτουν πλεονεκτήματα σε αυτούς τους παράγοντες που είναι δύσκολο να ανταγωνιστούν άλλες χώρες. Οι ΗΠΑ επιχειρούν να περιορίζουν την πρόσβαση της Κίνας στα πιο προηγμένα τσιπ που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκπαίδευση και το σερβίρισμα μοντέλων. Η πίεση αυτή, όμως, ενισχύει τα κίνητρα της Κίνας να αναπτύξει εγχώρια τσιπ και αποδοτικότερες μεθόδους εκπαίδευσης και σερβιρίσματος μοντέλων. Και τα κινεζικά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα έχουν πλέον πλησιάσει σε απόδοση τα αμερικανικά. Σε αντίθεση, μάλιστα, με την OpenAI και την Anthropic, που διατηρούν κλειστά τα κορυφαία μοντέλα τους, πολλές κινεζικές εταιρείες κάνουν την αρχιτεκτονική των μοντέλων τους ανοιχτή. Και αυτή η στρατηγική μπορεί να ενισχύσει την παγκόσμια υιοθέτησή τους και να περιορίσει την εξάρτηση χρηστών και επιχειρήσεων από κλειστές αμερικανικές πλατφόρμες.Προδιαγράφεται, επομένως, ένας ανταγωνισμός κυριαρχίας, στον οποίο θα εμπλακούν ενεργά και οι κυβερνήσεις. Η έκβασή του δεν θα κριθεί απλώς από τη διαφορά των πολιτευμάτων, αλλά από το ποια χώρα θα συνδυάσει αποτελεσματικότερα καινοτομία, επενδύσεις, υποδομές, λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο και προσβασιμότητα στην τεχνολογία. Το κινεζικό καθεστώς μπορεί να διευκολύνει τον κεντρικό συντονισμό, την ταχεία ανάπτυξη υποδομών και τη μεγάλης κλίμακας εφαρμογή τεχνολογιών. Ο κρατικός έλεγχος, η λογοκρισία και οι απαιτήσεις συμμόρφωσης, όμως, μπορεί να περιορίσουν την ελεύθερη ροή πληροφοριών και ορισμένες εφαρμογές. Οι ΗΠΑ, από την άλλη, δεν διαθέτουν ακόμη ενιαίο ομοσπονδιακό πλαίσιο για την Τ.Ν., αλλά ένα πλέγμα τομεακών κανόνων, πολιτειακών ρυθμίσεων και ομοσπονδιακών πολιτικών. Επιπλέον, η επιλογή των αμερικανικών εταιρειών να διατηρούν κλειστά τα μοντέλα τους μπορεί να περιορίσει τον ανταγωνισμό και να αφήσει χώρο στις κινεζικές εταιρείες να προσφέρουν εναλλακτικές». Η Ευρώπη, ευρισκόμενη μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, μεταξύ δύο γιγάντων, τι καλείται να πράξει; «Είναι υπαρξιακής σημασίας για την Ευρώπη να εισέλθει πιο δυναμικά στο πεδίο της Τ.Ν. Το 2024, θέσπισε το EU AI Act, ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που θεωρώ ότι τέθηκε σε σωστή βάση και μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών και των επιχειρήσεων για τη χρήση της Τ.Ν. Από την άλλη, η ρύθμιση από μόνη της δεν αρκεί ώστε η Ευρώπη να αποκτήσει ισχυρή θέση στον χάρτη των νέων τεχνολογιών. Απαιτούνται μεγάλης κλίμακας επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό, στην έρευνα, στην επιχειρηματικότητα και στις υπολογιστικές υποδομές. Θεωρώ ότι πρέπει να συγκεντρώσει μια κρίσιμη μάζα ανθρώπινου δυναμικού, ερευνητών, επιχειρηματιών και επενδυτών, δημιουργώντας μια δική της Silicon Valley στο Παρίσι, στις Βρυξέλλες ή -γιατί όχι;- και στην Αθήνα, αρκεί να γίνει αυτό με οργανωμένο και φιλόδοξο τρόπο. Απαιτούνται ακόμα μεγαλύτερες επενδύσεις σε υπολογιστικούς πόρους από αυτές που έχει κάνει, γι’ αυτό και ελπίζω το πρόγραμμα με τα ΑΙ Giga-Factories να προχωρήσει. Τέλος, η επενδυτική κουλτούρα στην Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει κάποια από τα χαρακτηριστικά της Silicon Valley: μεγαλύτερη ανοχή στον κίνδυνο και στην αποτυχία, ταχύτερη κινητοποίηση κεφαλαίων και ισχυρότερη σύνδεση μεταξύ έρευνας, επιχειρηματικότητας και αγοράς». Τι θα μπορούσε να αφυπνίσει τεχνολογικά την Ευρώπη; «Καταλύτης μπορεί να είναι η θέσπιση φιλόδοξων πολιτικών τόσο σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και σε επίπεδο κρατών-μελών». Είπατε ότι η Αθήνα θα μπορούσε να αποτελέσει τη Silicon Valley της Ευρώπης. Το γεγονός ωστόσο ότι ακόμη και σήμερα η χώρα λειτουργεί φοβικά για το θέμα των ιδιωτικών πανεπιστημίων τής στερεί αυτή τη δυνατότητα; «Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν είναι αναγκαία συνθήκη για να αποκτήσει η Ελλάδα ισχυρή θέση στον χάρτη της Τ.Ν. Αυτό που χρειάζεται είναι μια μεγάλης κλίμακας, φιλόδοξη επένδυση: ένα Εθνικό Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης που θα συνδέει οργανικά την έρευνα με την επιχειρηματικότητα. Ένα τέτοιο κέντρο θα μπορούσε να λειτουργεί ταυτόχρονα ως ερευνητικός φορέας παγκοσμίου επιπέδου και ως εκκολαπτήριο νεοφυών επιχειρήσεων. Θα έφερνε κοντά το εγχώριο επιστημονικό δυναμικό με τη διακεκριμένη ελληνική επιστημονική διασπορά και θα προσέφερε στις επιχειρήσεις πρόσβαση σε κορυφαίο επιστημονικό ταλέντο, επαρκείς υπολογιστικούς πόρους, δεδομένα και χρηματοδότηση. Θα συμβούλευε, επίσης, το κράτος για την αξιοποίηση της Τ.Ν. στον δημόσιο τομέα και στη βελτίωση των υπηρεσιών προς τους πολίτες, ενώ θα συνέβαλλε στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών προγραμμάτων για σχολεία και πανεπιστήμια, την επανεκπαίδευση του εργατικού δυναμικού και την ευρύτερη διάχυση της τεχνολογίας στην οικονομία και την κοινωνία.Αν θεωρούμε ότι η Τ.Ν. είναι υπαρξιακής σημασίας για την Ελλάδα, τότε δεν μπορούμε να παραμείνουμε ουραγοί των εξελίξεων. Πρέπει να επιδιώξουμε να μην είμαστε μόνο αγοραστές τεχνολογίας αλλά και δημιουργοί της. Ο λόγος είναι απλός: αν η Τ.Ν. οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας στις χώρες που την αναπτύσσουν και την υιοθετούν έγκαιρα, τότε όσες μείνουν εκτός αυτής της διαδικασίας θα χάνουν έδαφος με ολοένα και ταχύτερο ρυθμό. Όταν ανταγωνίζεσαι οικονομίες των οποίων η παραγωγικότητα αυξάνεται εκθετικά και δεν συμμετέχεις στην ίδια τεχνολογική δυναμική, δεν μένεις απλώς πίσω· κινδυνεύεις να καταστείς οικονομικά και παραγωγικά ασήμαντος. Η Ελλάδα δεν θα μπει στον χάρτη της Τ.Ν. διά μαγείας ή γιατί οι Βρυξέλλες όρισαν ένα συνονθύλευμα από χρηματοδοτικά προγράμματα τα οποία διεκδικήσαμε. Χρειάζεται οργανωμένο και φιλόδοξο σχέδιο». Το ερευνητικό κέντρο «Αρχιμήδης» θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρόγευση, έναν προθάλαμο προς αυτή την κατεύθυνση; «Ναι. Ο ‘‘Αρχιμήδης’’ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ο ερευνητικός πυρήνας ενός Εθνικού Κέντρου Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρόκειται για ένα ερευνητικό κέντρο παγκοσμίου επιπέδου, που συνδέει το ταλέντο των ελληνικών ερευνητικών ιδρυμάτων με κορυφαίους επιστήμονες της διασποράς. Μέσα από κοινές επιβλέψεις διδακτορικών διατριβών σε ένα πυκνό ερευνητικό περιβάλλον, δίνει τη δυνατότητα σε νέους ερευνητές να κάνουν παγκόσμιας κλάσης έρευνα και να συνεργάζονται με κορυφαίους επιστήμονες και ιδρύματα του εξωτερικού. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργούνται ουσιαστικές συνθήκες ερευνητικής καινοτομίας και διεθνούς συνεργασίας, ενώ προσφέρονται σε νέους επιστήμονες ισχυρότερα κίνητρα, για να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Παράλληλα, ο ‘‘Αρχιμήδης’’ επενδύει στη νέα γενιά, καλλιεργώντας με διάφορες πρωτοβουλίες, όπως η διοργάνωση του πανελλήνιου διαγωνισμού Τ.Ν., το ενδιαφέρον μαθητών λυκείου και προπτυχιακών φοιτητών για την Τ.Ν. Συμβουλεύει, επίσης, δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς για την εφαρμογή της Τ.Ν. στη βιομηχανία και την πολιτεία. Ιδρύσαμε τον ‘‘Αρχιμήδη’’ με την υποστήριξη της Επιτροπής ‘‘Ελλάδα 2021’’ και της κυβέρνησης και διεκδικήσαμε τη χρηματοδότησή μας από το Ταμείο Ανάκαμψης. Τα αποτελέσματα που πετύχαμε στα τριάμισι χρόνια λειτουργίας μας, ως τώρα, είναι πολλά υποσχόμενα για το τι θα μπορούσαμε να επιτύχουμε με πιο φιλόδοξο σχεδιασμό και χρηματοδότηση». Η Ελλάδα έκανε, επίσης, σε ευρωπαϊκό επίπεδο ένα δυνατό βήμα με το AI Factory «Με τον υπερυπολογιστή ‘‘Δαίδαλο’’ και το ΑΙ Factory ‘‘Φάρο’’, η Ελλάδα πράγματι κάνει ένα σημαντικό βήμα στη δημιουργία εγχώριων υπολογιστικών υποδομών, που θα βοηθήσουν ερευνητικά ιδρύματα, μικρομεσαίες και νεοφυείς επιχειρήσεις, και δημόσιους φορείς στην ανάπτυξη υπολογιστικά απαιτητικών εφαρμογών, όπως εφαρμογών Τ.Ν. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να στηθεί σωστά το μοντέλο πρόσβασης στους υπολογιστικούς πόρους και το πλαίσιο συγκέντρωσης και διακυβέρνησης της χρήσης δεδομένων σε στρατηγικούς τομείς όπου η Ελλάδα μπορεί να έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα στην ανάπτυξη εφαρμογών Τ.Ν., όπως η ναυτιλία, ο πολιτισμός, η υγεία, το περιβάλλον και η ενέργεια». Αυτό ακούγεται αδύνατο, δύσκολο ή απίθανο για μια χώρα όπως η Ελλάδα; «Όχι, δεν είναι καθόλου απίθανο, αλλά απαιτεί στρατηγική. Χρειάζεται κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο, συντονισμό φορέων και κρίσιμη μάζα ποιοτικών και αξιοποιήσιμων δεδομένων. Η Ελλάδα δημιουργεί νομικό πλαίσιο για την αποτελεσματική εφαρμογή των υποχρεώσεων και των μηχανισμών που προβλέπει επί του θέματος το EU AI Act. Μια σημαντική πρόκληση είναι η δημιουργία ρυθμιστικών sandboxes – ελεγχόμενα περιβάλλοντα στα οποία καινοτόμα συστήματα Τ.Ν. μπορούν να αναπτύσσονται και να δοκιμάζονται υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχών, με σαφείς δικλίδες για τα δικαιώματα, την ασφάλεια και την προστασία των δεδομένων. Η Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων ξεκίνησε πρόσφατα συνεργασία με τον ‘‘Αρχιμήδη’’ για την ανάπτυξη μεθοδολογίας ανάπτυξης ρυθμιστικών sandboxes». Θα μπορούσαμε να συγκεντρώσουμε το ευρωπαϊκό επιστημονικό και επιχειρηματικό ταλέντο στην Αθήνα; «Θα ξεκινούσα από το ταλέντο της ελληνικής διασποράς. Το Εθνικό Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να δράσει ως καταλύτης σε αυτό». Συζητάτε κάτι ανάλογο με την πολιτεία; «Είναι ένας από τους πυλώνες του στρατηγικού σχεδίου για την Τ.Ν. στην Ελλάδα, μια κεντρική πρόταση της επιτροπής που συνέταξε αυτό το σχέδιο κάτω από την προεδρία μου». Κωνσταντίνος Δασκαλάκης: Ο άνθρωπος ήδη έχει χάσει το προνόµιο να είναι το µοναδικό ον που αποφασίζει, καθώς οι αλγόριθµοι παίρνουν σηµαντικές αποφάσεις στα µοντέρνα τεχνολογικά συστήµατα. Αν είχαμε εδώ μπροστά μας τον Περικλή, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη και τους μιλούσαμε για την Τ.Ν., τι πιστεύετε ότι θα μας προέτρεπαν να προσέξουμε; «Η αρχαία ελληνική σκέψη συνεχίζει να μας καθοδηγεί. Ο Πλάτωνας θα μας άνοιγε ίσως μια συζήτηση περί γνώσης, σημειώνοντας το παραλληλισμό μεταξύ της αλληγορίας του σπηλαίου και του πώς τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα προσπαθούν να μάθουν για τον κόσμο από την περιγραφή του σε ψηφιακά αρχεία και όχι από τον πειραματισμό μέσα σε αυτόν. Ενδεχομένως ο Αριστοτέλης να μας μιλούσε για τη σημασία τού να θέτουμε στόχους για την ανάπτυξη και τη χρήση της τεχνολογίας, που προάγουν την ευδαιμονία του ανθρώπου, καθώς και για τη σημασία της πρακτικής σοφίας στη χρήση της Τ.Ν. και, συγκεκριμένα, στην αξιολόγηση των απαντήσεων που λαμβάνουμε από αυτήν με γνώμονα τη δική μας κρίση. Θα επισήμαινε, επίσης, ότι ο άνθρωπος είναι πολιτικό ον, επομένως η Τ.Ν. δεν είναι απλώς εργαλείο παραγωγικότητας. Αλλάζει την αγορά εργασίας, την εκπαίδευση, τη δημοκρατία, τη δημόσια σφαίρα, τη σχέση πολίτη και κράτους. Άρα πρέπει να τη σκεφτούμε όχι μόνο ως τεχνολογία, αλλά ως θεσμική και πολιτική δύναμη. Ο Περικλής θα μας υπενθύμιζε ότι η δύναμη μιας δημοκρατίας δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία της, αλλά από την ποιότητα των πολιτών της. Θα μας ρωτούσε όχι πόσο έξυπνη είναι η Τ.Ν., αλλά αν μας κάνει καλύτερους πολίτες: αν ενισχύει την κρίση, τη συμμετοχή και τον δημόσιο διάλογο ή αν, αντίθετα, ευνοεί τη χειραγώγηση, την πόλωση και τη συγκέντρωση ισχύος». Οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν και το «γνώθι σαυτόν». Αν η προηγμένη τεχνολογία μάς «διαβάσει» τόσο καλά, ώστε να μας ξεπεράσει, κινδυνεύουμε να χάσουμε την αίσθηση της ελευθερίας των αποφάσεων και των επιλογών; «Το φιλοσοφικό ερώτημα για την ύπαρξη ή ψευδαίσθηση της ελεύθερης βούλησης υπάρχει, ανεξάρτητα από την τεχνολογία. Ωστόσο, η έλευση της Τ.Ν. τού δίνει καινούργιες διαστάσεις. Είναι δύσκολο να προβλέψουμε τον άνθρωπο του μέλλοντος και τη σχέση του με την τεχνολογία. Είναι όμως βέβαιο ότι η Τ.Ν. θα προσφέρει ολοένα και ικανότερα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων και λήψης αποφάσεων, που θα ενσωματώνονται όλο και περισσότερο σε διάφορες πτυχές της ζωής μας. Είναι πιθανόν ο άνθρωπος του μέλλοντος να λειτουργεί με μια μορφή επαυξημένης νοημοσύνης, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία για την αυτοματοποίηση ή τη βελτίωση των αποφάσεών του. Σε ένα τέτοιο μέλλον θα είναι ίσως δυσδιάκριτα τα όρια για το αν μια απόφαση πάρθηκε στο βιολογικό μυαλό ή στην in silico επέκτασή του. Σε τελευταία ανάλυση, όμως, πρέπει να επιστρέψουμε στον Σοφοκλή. Ποιος αποφασίζει πώς θα σχεδιαστεί, θα χρησιμοποιηθεί και θα περιοριστεί η τεχνολογία; Ο άνθρωπος. Επομένως, αυτός έχει και την τελική ευθύνη των αποφάσεων. Μπορεί να είναι δύσκολο να πεις πού αρχίζει και πού τελειώνει η λήψη μιας απόφασης, αλλά ο άνθρωπος είναι εν τέλει ο ‘‘ενορχηστρωτής’’». Μήπως, τελικά, «ενορχηστρωτές» θα είναι τα μονοπώλια; «Ναι, σε κάποιον βαθμό, αν πάμε σε ένα μέλλον όπου μονοπώλια ελέγχουν τα μοντέλα Τ.Ν. Και τα μονοπώλια όμως τα ελέγχουν ρυθμιστές, τους οποίους εκλέγουν άνθρωποι. Επομένως, ο τελικός «ενορχηστρωτής» είναι και πάλι ο άνθρωπος». Αν είχατε μπροστά σας έναν φοιτητή του πρώτου έτους, οποιασδήποτε σχολής, πώς θα τον προτρέπατε να κινηθεί στα επόμενα βήματα της ζωής του; «Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα βρούμε μπροστά μας. Ας αναλογιστούμε μόνο τι συνέβη την τελευταία εικοσαετία: γεωπολιτικές αλλαγές, οικονομικές κρίσεις, πανδημία, γιγάντωση του Ίντερνετ, εν εξελίξει επέλαση της Τ.Ν. Φαίνεται ότι το ρολόι των αλλαγών έχει επιταχυνθεί. Σε μια τέτοια ιστορική συνθήκη, η προσαρμοστικότητα είναι πολύ βασική. Τα παιδιά που είναι τώρα φοιτητές, έχουν περάσει από πολλά κύματα. Αν αυτά τα παιδιά δεν έχουν αναπτύξει προσαρμοστικότητα, δύσκολο να σκεφτώ ποιος θα μπορούσε να ανταποκριθεί καλύτερα στο μέλλον. Από την άλλη, σε μια εποχή όπου τα τεχνολογικά εργαλεία έχουν γίνει εξαιρετικά ικανά, μπορούν να συμπληρώσουν πολλές από τις δεξιότητες του ανθρώπου. Έτσι, αυτό που έχει μεγάλη αξία, εκτός από τη γνώση αυτών των εργαλείων, είναι οι ικανότητες που βοηθούν να κατευθύνουμε τη δύναμη που μας δίνουν αυτά τα εργαλεία προς σκοπούς που αξίζουν. Ποιοι είναι αυτοί; Η δημιουργικότητα, η βαθιά κατανόηση ενός αντικειμένου, η ικανότητα να συνεργαζόμαστε και να επικοινωνούμε με τους άλλους αλλά και η αίσθηση ευθύνης για όσα δημιουργούμε». Τι σημαίνει αυτό για τα παιδιά του σχολείου; «Τα καινούρια εργαλεία τούς δίνουν τεράστια δύναμη. Όταν εγώ ήμουν μαθητής, είχα περιορισμένες ευκαιρίες να εφαρμόσω όσα μάθαινα σε πραγματικά προβλήματα. Στην ουσία, η θεώρηση ήταν ότι για 20 και πλέον χρόνια θα μαθητεύω, ενώ θα έχω τη δυνατότητα να ενεργήσω στον κόσμο όταν μπω στην αγορά εργασίας. Και ένας από τους λόγους που η εκπαίδευση ήταν πιο θεωρητική ήταν ότι, για να μετατρέψεις μια ιδέα σε πράξη, χρειαζόσουν σημαντικούς πόρους, εξειδικευμένες γνώσεις και, συχνά, μια ολόκληρη ομάδα ειδικών. Σήμερα, τα εργαλεία μειώνουν δραστικά το κόστος δημιουργίας. Δίνουν τόσες δυνατότητες στον προγραμματισμό και την εξοικείωση με γνωστικά αντικείμενα, που μπορούν να πολλαπλασιάσουν τις δυνάμεις μιας ομάδας μαθητών, ώστε να αλλάξουν με απτά αποτελέσματα την κοινότητά τους – την οικογένεια, το σχολείο ή τον δήμο τους. Όμως, όλη αυτή η δημιουργικότητα και η προσαρμοστικότητα θα πρέπει πρώτα να περάσουν στο εκπαιδευτικό σύστημα, ώστε να ανοίξουν νέα «παράθυρα» στους μαθητές και στους φοιτητές. «Η πιο ενεργή συμμετοχή των μαθητών στη διαδικασία της εκπαίδευσης είναι παλιό ζητούμενο. Τώρα, όμως, έχουμε μια πραγματική ευκαιρία να το πετύχουμε, ακριβώς γιατί διαθέτουμε εργαλεία που μειώνουν δραστικά το κόστος της δημιουργίας, τον χρόνο εξοικείωσης με ένα αντικείμενο και τον χρόνο που απαιτείται για να αλληλεπιδράσει κανείς με έναν τεράστιο όγκο γνώσης. Πρέπει, βέβαια, τα εργαλεία αυτά να ενταχθούν οργανικά στην εκπαιδευτική διαδικασία και η αξιοποίησή τους σε πραγματικά προβλήματα να ενσωματωθεί ως βασικός εκπαιδευτικός στόχος σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να προστατεύσουμε την καλλιέργεια των άλλων δεξιοτήτων που παραδοσιακά στοχεύει να αναπτύξει το σχολείο και το πανεπιστήμιο. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να ατονήσουν σημαντικές γνωστικές δεξιότητες, αν επαφιόμαστε υπερβολικά στα καινούργια εργαλεία. Τα εργαλεία αυτά μπορούν να επιταχύνουν τη μάθηση, την παραγωγικότητα και τη δημιουργικότητά μας. Δεν μπορούν, όμως, να αποφασίσουν τι αξίζει να δημιουργηθεί, να κατευθύνουν την παραγωγή του, να καθορίσουν τη χρήση του, να επικοινωνήσουν τη σημασία του. Αυτή η κρίση παραμένει ανθρώπινη». * Η συνέντευξη έλαβε χώρα σε κεντρική αίθουσα του Νομισματικού Μουσείου Αθηνών. Η «Ν» ευχαριστεί θερμά τη Διευθύντρια του Μουσείου, Δρα Αναστασία Ράμμου, για τη φιλοξενία του καθηγητή του MIT, Κωνσταντίνου Δασκαλάκη και του διευθυντή της «Ν», Πλάτωνα Τσούλου. Ο Κωνσταντίνος Δασκαλάκης με τον διευθυντή της Ναυτεμπορικής, Πλάτωνα Τσούλο. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2144018/pos-i-athina-tha-ginei-i-silicon-valley-tis-eyropis/

Ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά αποτυπώματα του Παρανθρώπου. Ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην εξέλιξη της ανθρώπινης εξέλιξης από τα αρχέγονα είδη μέχρι τη δική μας εμφάνιση στον πλανήτη. Ίχνη πατημασιών ηλικίας περίπου 1,43 εκατομμυρίων ετών σε μια λασπώδη όχθη λίμνης στη βόρεια Κένυα προσφέρουν νέα στοιχεία για το μέγεθος και τη συμπεριφορά του Παρανθρώπου, ενός είδους της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής το οποίο ήταν το τελευταίο του γένους του και ήταν γνωστό για τις εκτεταμένες ανατομικές προσαρμογές του.Τα είδη που ανήκουν στην ανθρώπινη εξελικτική γραμμή ονομάζονται ανθρωπίνες (hominins). Παράνθρωπος (Paranthropus) ονομάζεται ένα γένος ανθρωπίνων που έχει εξαφανιστεί. Πρόκειται για δίποδα ανθρωποειδή που διαχωρίστηκαν από την εξέλιξη των αυστραλοπιθηκων (Αυστραλοπίθηκος) και δημιούργησαν το γένος Παράνθρωπος.Αποτυπώματα που άφησαν πριν από περίπου 1,43 εκατομμύρια χρόνια σε μια λασπώδη όχθη λίμνης στη βόρεια Κένυα προσφέρουν νέα στοιχεία για το μέγεθος και τη συμπεριφορά ενός είδους της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής, το οποίο ήταν το τελευταίο του γένους του και ήταν γνωστό για τις εκτεταμένες ανατομικές προσαρμογές του στην κατανάλωση σκληρής βλάστησης.Το είδος Paranthropus boisei είναι γνωστό κυρίως από απολιθώματα κρανίων και δοντιών. Τώρα ερευνητές που εργάζονταν στην ανατολική όχθη της λίμνης Τουρκάνα στην Κένυα εντόπισαν 21 αποτυπώματα ποδιών τα οποία αποδίδονται σε οκτώ άτομα αυτού του είδους τα οποία φαίνεται πως περπατούσαν μαζί πάνω σε μια λασπώδη πεδιάδα.Οι επιστήμονες απέδωσαν τα ίχνη στο συγκεκριμένο είδος με βάση το σχήμα των ποδιών και τον τρόπο βάδισης. Κατέληξαν επίσης στο συμπέρασμα ότι πιθανότατα ανήκαν σε ενήλικα αρσενικά λόγω του μεγέθους τους. Τα αποτυπώματα προσφέρουν μια σπάνια εικόνα για την κοινωνική συμπεριφορά του Paranthropus boisei υποδεικνύοντας ότι τα αρσενικά ταξίδευαν κατά διαστήματα σε ομάδες χωρίς τη συνοδεία θηλυκών ή νεαρών ατόμων.«Συνολικά, πρόκειται για ένα ακόμη εντυπωσιακό στιγμιότυπο που μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς έμοιαζαν αυτοί οι ανθρωπίνες, πώς περπατούσαν και πώς αλληλεπιδρούσαν μεταξύ τους και με το περιβάλλον τους», δήλωσε ο παλαιοανθρωπολόγος Κέβιν Χατάλα από το Πανεπιστήμιο Chatham στο Πίτσμπουργκ και το Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ στη Γερμανία επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of Sciences».Αποτυπώματα ελαφρώς παλαιότερα τα οποία περιγράφηκαν σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 είχαν δείξει ότι ο Paranthropus boisei ζούσε στην ίδια περιοχή μαζί με έναν άλλο ανθρωπίνη, τον Homo erectus, ο οποίος ήταν εξελικτικά πιο κοντά στον σύγχρονο άνθρωπο και ενδεχομένως αποτελούσε άμεσο πρόγονό του.«Ο Paranthropus boisei είναι κυρίως γνωστός για το εξαιρετικά στιβαρό κρανίο του και τα πολύ μεγάλα δόντια του. Για το υπόλοιπο σώμα του, από τον λαιμό και κάτω, γνωρίζαμε μέχρι σήμερα ελάχιστα», είπε ο Χατάλα. Τα χαρακτηριστικά Το είδος διέθετε μια οστέινη ακρολοφία στην κορυφή του κρανίου, παρόμοια με εκείνη των αρσενικών γοριλών, η οποία χρησίμευε για την πρόσφυση των ισχυρών μυών της μάσησης. Οι γομφίοι του ήταν περίπου τρεις φορές μεγαλύτεροι από τους ανθρώπινους. Η διατροφή του αποτελούνταν πιθανότατα από σκληρές τροφές, όπως αγρωστώδη φυτά, βούρλα που φύονται σε υγροτόπους, καθώς και ξηρούς καρπούς και σπόρους.Οι διαστάσεις του σώματός του παρέμεναν μέχρι σήμερα ασαφείς. Τα νέα αποτυπώματα δείχνουν ότι μπορούσε να φτάσει σε ύψος έως και 1,83 μέτρα και βάρος περίπου 75 κιλά σημαντικά μεγαλύτερο από ό,τι θεωρούσαν έως σήμερα οι επιστήμονες πλησιάζοντας σε μέγεθος τον Homo erectus.«Για πολλά χρόνια πιστεύαμε ότι είχε μικρότερο σώμα από τον σύγχρονό του Homo erectus ο οποίος θεωρείται ότι είχε πολύ ανθρώπινη σωματική διάπλαση. Ίσως όμως και ο Paranthropus boisei να μπορούσε να αποκτήσει αντίστοιχο μέγεθος σώματος παρά το γεγονός ότι η ανατομία του κρανίου του υποδηλώνει μια εντελώς διαφορετική διατροφή», ανέφερε ο Χατάλα. Οι ερευνητές χρονολόγησαν τα αποτυπώματα χρησιμοποιώντας στρώματα ηφαιστειακής τέφρας που βρίσκονταν στα γύρω πετρώματα. Στην ίδια περιοχή βρέθηκαν επίσης ίχνη από ιπποπόταμους, αντιλόπες, παρυδάτια πουλιά και άλλα ζώα. Η ομάδα Τα αποτυπώματα δείχνουν ότι τα οκτώ άτομα κινούνταν κάθετα προς την ακτογραμμή μπαίνοντας και βγαίνοντας από ελαφρώς βαθύτερα νερά σύμφωνα με τη συν-συγγραφέα της μελέτης Κέι Μπέρενσμεγιερ επιμελήτρια παλαιοντολογίας σπονδυλωτών στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Ινστιτούτου Smithsonian.«Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς έκαναν εκεί» δήλωσε η Μπέρενσμεγιερ. Πιθανές εξηγήσεις είναι ότι αναζητούσαν τροφή ή νερό, πραγματοποιούσαν κάποια περιπολία ασφαλείας ή απλώς περπατούσαν μαζί.«Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι επρόκειτο για μια ομάδα εργένηδων αρσενικών, παρόμοια με αυτές που παρατηρούνται στους γορίλες. Εκεί η κοινωνική δομή βασίζεται σε ένα κυρίαρχο αρσενικό που μονοπωλεί την αναπαραγωγή και απομακρύνει τα υπόλοιπα αρσενικά από τα θηλυκά. Έτσι, τα εκτοπισμένα αρσενικά σχηματίζουν δικές τους ομάδες», εξήγησε ο εξελικτικός βιολόγος του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και συν-συγγραφέας της μελέτης Νιλ ΡόουτςΣύμφωνα με τον ίδιο τα αποτυπώματα υποδηλώνουν ότι η κοινωνική δομή του είδους επέτρεπε στα αρσενικά να συνυπάρχουν ειρηνικά μεταξύ τους, τουλάχιστον υπό ορισμένες συνθήκες. Πιστεύεται ότι ο Paranthropus boisei εξαφανίστηκε πριν από περίπου 1,2 εκατομμύρια χρόνια σε μια περίοδο κλιματικών αλλαγών που ενδέχεται να περιόρισαν τις διαθέσιμες πηγές τροφής οδηγώντας το είδος σε εξελικτικό αδιέξοδο. Τα γένη Ο Homo erectus και ο σύγχρονος άνθρωπος (Homo sapiens) ανήκουν στο γένος Homo, δηλαδή σε μια ομάδα στενά συγγενικών ειδών με κοινά χαρακτηριστικά. Αντίστοιχα το λιοντάρι και η τίγρης ανήκουν στο ίδιο γένος αλλά αποτελούν διαφορετικά είδη.Ο Paranthropus boisei που εμφανίστηκε πριν από περίπου 2,3 εκατομμύρια χρόνια ήταν το τελευταίο από τα τρία γνωστά είδη του γένους Paranthropus το οποίο πρωτοεμφανίστηκε πριν από περίπου 2,7 εκατομμύρια χρόνια. Θεωρείται επίσης το τελευταίο είδος ανθρωπίνη που δεν ανήκε στο γένος Homo. Ο σύγχρονος άνθρωπος, δηλαδή εμείς, εμφανίστηκε πριν από περίπου 300.000 χρόνια.Οι επιστήμονες δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο ο ανταγωνισμός με τον Homo erectus να συνέβαλε στην εξαφάνιση του Paranthropus boisei. Ο Homo erectus με μικρότερα δόντια και ασθενέστερες γνάθους, πιστεύεται ότι κατανάλωνε λιγότερη σκληρή βλάστηση και περισσότερο κρέας, αν και οι δύο ομάδες πιθανότατα μοιράζονταν ορισμένες πηγές τροφής.«Για παράδειγμα ίσως και τα δύο είδη εκμεταλλεύονταν παρόμοιες πηγές τροφής στις όχθες των λιμνών, αλλά στη συνέχεια διαφοροποιούσαν τη διατροφή τους ως προς τα υπόλοιπα συστατικά της» κατέληξε ο Χατάλα. Στη φωτογραφία οι πατημασιές της ομάδας Παρανθρώπων https://www.naftemporiki.gr/techscience/2144048/anakalyfthikan-gia-proti-fora-apotypomata-toy-paranthropoy/