Το αεροσκάφος ER-2 της NASA καταγράφει το φως του φεγγαριού για να βαθμονομήσει τους διαστημικούς αισθητήρες. Ένα όργανο της NASA που έχει σχεδιαστεί για να μετρά τη φωτεινότητα της Σελήνης, ώστε να βοηθά τους αισθητήρες δορυφόρων να κάνουν πιο ακριβείς μετρήσεις, ολοκλήρωσε μια τριήμερη αποστολή σε ένα αεροπλάνο που πετούσε ψηλά στις 5 Φεβρουαρίου.Η NASA χρησιμοποιεί τη Σελήνη ως φυσική πηγή βαθμονόμησης για να βελτιώσει την ακρίβεια των διαστημικών αισθητήρων. Αυτοί οι αισθητήρες παρέχουν κρίσιμα δεδομένα για την παρατήρηση καιρικών φαινομένων, την έρευνα της γεωργίας και τη μελέτη των οικοσυστημάτων της Γης - υποστηρίζοντας αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινή ζωή. Μετρώντας τη φωτεινότητα της Σελήνης από το κοντινό διάστημα, οι επιστήμονες μπορούν να διασφαλίσουν ότι τα δορυφορικά όργανα παραμένουν ακριβή χωρίς να προσθέτουν δαπανηρό ενσωματωμένο εξοπλισμό βαθμονόμησης.Το όργανο Airborne Lunar Spectral Irradiance, ή  air-LUSI , πέταξε πάνω από τη Δυτική Ακτή με το αεροσκάφος μεγάλου υψομέτρου ER-2 της NASA, με έδρα το Κέντρο Έρευνας Πτήσεων Armstrong της NASA στο Edwards της Καλιφόρνια, μετατρέποντας το αεροπλάνο σε αερομεταφερόμενο σεληνιακό παρατηρητήριο. Το όργανο μεταφέρθηκε σε υψόμετρο περίπου 70.000 ποδιών, πάνω από το 95% της ατμόσφαιρας της Γης. Η ομάδα air-LUSI πραγματοποιεί αποστολές για τη μέτρηση του σεληνιακού φωτός από το 2022.Επειδή η επιφάνεια της Σελήνης αντανακλά το φως με συνέπεια και δεν επηρεάζεται από το μεταβαλλόμενο περιβάλλον της Γης, το φως του φεγγαριού αποτελεί καλό σημείο αναφοράς για τη βαθμονόμηση. Σε αντίθεση με τον Ήλιο, η φωτεινότητα της Σελήνης είναι παρόμοια με της Γης, γεγονός που την καθιστά ιδανική για τον τρόπο λειτουργίας των δορυφορικών αισθητήρων. Το έργο air-LUSI είναι μια συνεργασία μεταξύ της NASA, του Εθνικού Ινστιτούτου Προτύπων και Τεχνολογίας, της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ, του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ, στην κομητεία της Βαλτιμόρης, και του Πανεπιστημίου McMaster στο Οντάριο. https://science.nasa.gov/blogs/science-news/2026/03/02/nasa-aircraft-calibrates-with-moonlight/ Το αεροσκάφος μεγάλου υψομέτρου ER-2 της NASA προετοιμάζεται για νυχτερινή πτήση με το όργανο Airborne Lunar Spectral Irradiance (air-LUSI). Το όργανο μετρά το φως του φεγγαριού για να βελτιώσει την ακρίβεια των διαστημικών αισθητήρων που παρατηρούν τον καιρό, ερευνούν τη γεωργία και μελετούν το οικοσύστημα της Γης.

Κώνοι σκωρίας στη Γη και τον Άρη. Από τη δεκαετία του 1970, οι πλανητικοί γεωλόγοι γνωρίζουν ότι τα ηφαιστειακά χαρακτηριστικά καλύπτουν μεγάλες εκτάσεις του Άρη. Οι πρώτες εικόνες του Mariner 9 αποκάλυψαν τεράστια ηφαίστεια ασπίδας και πεδιάδες λάβας σε μια κλίμακα που δεν έχει ξανασυμβεί στη Γη. Το όρος Όλυμπος , το ψηλότερο ηφαίστειο στο ηλιακό σύστημα, βρίσκεται σχεδόν τρεις φορές ψηλότερα από το Έβερεστ. Το όρος Άλμπα Μονς , το ευρύτερο ηφαίστειο του πλανήτη, εκτείνεται σε απόσταση συγκρίσιμη με το μήκος των ηπειρωτικών Ηνωμένων Πολιτειών.Τόσο το Όλυμπος Μονς όσο και το Άλμπα Μονς σχηματίστηκαν κυρίως από βασαλτικές εκρήξεις — σχετικά ήρεμες εκρήξεις «ρευστών» λάβων που εξαπλώθηκαν στην επιφάνεια σε στρώματα. Αυτός θεωρείται ο πιο συνηθισμένος τύπος ηφαιστειακής δραστηριότητας στον Άρη, που ευθύνεται για τη συντριπτική πλειοψηφία των ηφαιστειακών γεωμορφών του. Ωστόσο, ένα μικρό μέρος προήλθε από εκρηκτική ηφαιστειακή δραστηριότητα του είδους που σχηματίζει ηφαιστειακούς κώνους , πυροκλαστικές ροές και κατακρημνίσεις τέφρας .Η έλλειψη εκρηκτικών ηφαιστειακών χαρακτηριστικών στον Άρη απασχολεί εδώ και καιρό τους γεωλόγους. Με μέση ατμοσφαιρική πίεση 160 φορές χαμηλότερη από αυτή της Γης και μόνο το ένα τρίτο της βαρύτητας, οι εκρηκτικές εκρήξεις θα έπρεπε θεωρητικά να συμβαίνουν πιο εύκολα στον Κόκκινο Πλανήτη, δήλωσε ο Petr Brož, πλανητικός γεωλόγος της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών. Αυτή η σπανιότητα είναι μέρος αυτού που καθιστά χαρακτηριστικά όπως οι ηφαιστειακοί κώνοι (που φαίνονται παραπάνω) που βρίσκονται στην περιοχή Ulysses Colles του Άρη τόσο συναρπαστικά για τους πλανητικούς γεωλόγους.«Φαίνονται να είναι κώνοι σκωρίας — ένα σαφές σημάδι εκρηκτικής ηφαιστειακής δραστηριότητας», πρόσθεσε ο Μπροζ. «Ήταν οι πρώτοι που εντοπίστηκαν στην περιοχή Θαρσίς τη δεκαετία του 2010 και βοήθησαν να σχηματιστεί μια ευρύτερη και πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ηφαιστειακής δραστηριότητας στον Άρη».Η κάμερα CTX (Context Camera) στο Mars Reconnaissance Orbiter της NASA κατέγραψε αυτήν την εικόνα (δεύτερη εικόνα παραπάνω) του Ulysses Colles στις 7 Μαΐου 2014. Το Ulysses Colles βρίσκεται στο νότιο άκρο των Ulysses Fossae , μιας ομάδας κοιλάδων εντός της ηφαιστειακής περιοχής Tharsis .Το OLI (Operational Land Imager) στο Landsat 8 κατέγραψε μια εικόνα με παρόμοιους κώνους στο ηφαιστειακό πεδίο του Σαν Φρανσίσκο (SFVF) στη βόρεια Αριζόνα στις 19 Ιουνίου 2025 (πάνω). Οι πλανητικοί γεωλόγοι θεωρούν τους κώνους στις δύο τοποθεσίες πολύ παρόμοιους. Και οι δύο εικόνες περιλαμβάνουν επίσης γκρεμπέν - γραμμικά μπλοκ φλοιού που έχουν μετατοπιστεί προς τα κάτω.Και στις δύο εικόνες, οι κώνοι σκωρίας εμφανίζονται ως στρογγυλεμένοι λόφοι που στέφονται με κυκλικές οπές, ενώ οι ροές λάβας εξαπλώνονται προς τα έξω ως σκούρες, ανάγλυφες περιοχές γύρω από τις βάσεις των κώνων. Και στις δύο τοποθεσίες, φαινομενικά νεότερες και μικρότερες ροές λάβας φαίνεται να ξεχύνονται από ορισμένους κώνους, ενώ παλαιότερες, πιο φθαρμένες ροές βρίσκονται στο φόντο.«Η κατανόηση παρόμοιων χαρακτηριστικών στη Γη μας βοηθά να γνωρίζουμε τι να αναζητήσουμε στον Άρη και να ερμηνεύσουμε διεργασίες που δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε άμεσα», δήλωσε ο Πάτρικ Γουέλι, ηφαιστειολόγος της NASA, ο οποίος είναι μέλος μιας ομάδας που αναπτύσσει εξοπλισμό πεδίου και τεχνικές για την εξερεύνηση της Σελήνης και του Άρη.Ο κρατήρας SP (πάνω αριστερά), που βρίσκεται στο ηφαιστειακό πεδίο του Σαν Φρανσίσκο στην Αριζόνα, διαθέτει μια ροή λάβας μήκους 7 χιλιομέτρων που εκτείνεται προς τα βόρεια και έχει χρησιμοποιηθεί για την εκπαίδευση γεωλογίας των αστροναυτών της NASA . Σε δύο σημεία, η ροή έχει χυθεί σε μια τάφρο, δημιουργώντας ένα χαρακτηριστικό μοτίβο ημισελήνου κατά μήκος της αριστερής πλευράς του.Στη Γη, οι κώνοι σκωρίας σχηματίζονται όταν μάγματα πλούσια σε αέριο ανεβαίνουν ψηλά στον αέρα και στερεοποιούνται σε μικρά σωματίδια υλικού που ονομάζονται σκωρίες , τα οποία συσσωρεύονται σε απότομες δομές. Ενώ παρόμοιες διεργασίες δημιουργούν κώνους στη Γη και τον Άρη, υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Οι κώνοι σκωρίας στον Άρη είναι συνήθως ψηλότεροι, πλατύτεροι και έχουν ομαλότερες κλίσεις, είπε ο Φλιν. Αυτό έχει νόημα. Με χαμηλότερη βαρύτητα και ατμοσφαιρική πίεση, τα ηφαιστειακά σιντριβάνια μπορούν να ανεβάσουν το εκρηκτικό μάγμα ψηλότερα και πιο μακριά από τον αγωγό, παράγοντας μεγαλύτερους κώνους.Υπάρχουν πολύ περισσότεροι κώνοι σκωρίας στη Γη, όπου υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες και αντιπροσωπεύουν περίπου το 90% των ηφαιστείων στην ξηρά. Στον Άρη, «έχουμε εντοπίσει μόνο δεκάδες έως μερικές εκατοντάδες υποψήφια», είπε ο Μπροζ. Πρόσθεσε ότι θα μπορούσε η εκρηκτική ηφαιστειακή δραστηριότητα να μην ήταν ποτέ συνηθισμένη στον Άρη ή ότι θα μπορούσε να ήταν, αλλά τα εκρηκτικά χαρακτηριστικά να έχουν καλυφθεί από νεότερες, εκχυτικές ροές ή να έχουν καταστραφεί από τη διάβρωση.   Ο Whelley σημείωσε ότι στον Άρη, παραμένει ασαφές αν οι ροές λάβας του Άρη ή οι κώνοι σκωρίας σχηματίστηκαν πρώτοι. Η ροή λάβας θα μπορούσε να είναι παλαιότερη, με τον κώνο να σχηματίζεται στην κορυφή. Ή, ο κώνος μπορεί να σχηματίστηκε πρώτος και αργότερα να βουλώθηκε, αναγκάζοντας τη λάβα να χυθεί από την πλευρά του. Ο προσδιορισμός της σειράς των γεγονότων είναι ένα από τα «γρίφοι της γεωλογίας» που προσπαθούν να λύσουν οι πλανητικοί γεωλόγοι όταν μελετούν τα χαρακτηριστικά του Άρη από απόσταση, είπε. «Η επίσκεψη σε μέρη όπως το Ηφαιστειακό Πεδίο του Σαν Φρανσίσκο και η μελέτη της γεωλογίας ανάλογων χαρακτηριστικών από κοντά στη Γη μας βοηθά να γνωρίζουμε ποιες ενδείξεις πρέπει να αναζητήσουμε όταν ερμηνεύουμε τη γεωλογία του Άρη».Παρακάτω (αριστερά) είναι μια πιο κοντινή όψη ενός κώνου σκωρίας στη Γη, νοτιοανατολικά του κρατήρα SP, που ονομάζεται κρατήρας Sunset . Εξερράγη πριν από περίπου 800 χρόνια, καθιστώντας τον τον νεότερο κώνο σκωρίας στο ηφαιστειακό πεδίο του Σαν Φρανσίσκο. Ο ανάλογος κώνος στο Ulysses Colles (δεξιά), αντίθετα, πιστεύεται ότι είναι δισεκατομμυρίων ετών.Σημειώστε ότι οι εκρήξεις που δημιουργούν κώνους σκωρίας είναι «ήπια εκρηκτικές», συνήθως στρομπολιανά γεγονότα , που χαρακτηρίζονται από διαλείπουσες σιντριβάνια λάβας , δήλωσε ο Ian Flynn, πλανητικός γεωλόγος στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ. Διαφέρουν από τις πολύ πιο βίαιες εκρηκτικές εκρήξεις που στέλνουν στήλες τέφρας που υψώνονται δεκάδες χιλιόμετρα στον αέρα, όπως συνέβη στο Hunga Tonga-Hunga Ha'apai στον Νότιο Ειρηνικό, πρόσθεσε.Ο Άρης παρουσιάζει επίσης ενδείξεις εξαιρετικά εκρηκτικών «υπερεκρήξεων», αλλά αυτός ο τύπος έκρηξης αφήνει πίσω του μια διαφορετική γεωλογική υπογραφή: μεγάλες κοιλότητες που ονομάζονται πατέρες και ευρείες, λεπτές αποθέσεις τέφρας και άλλου διαβρώσιμου υλικού που έχουν σμιλευτεί σε γεωμορφές όπως τα γιάρντανγκ .Η σύγκριση πλανητών είναι πολύτιμη για την κατανόηση της γεωλογίας μακρινών κόσμων, είπε ο Μπροζ. Χωρίς τέτοιες συγκρίσεις, γίνεται πιο δύσκολο να προσδιοριστεί πώς μπορεί να έχουν σχηματιστεί οι γεωμορφές σε άλλους πλανήτες ή φεγγάρια.Αλλά η προσοχή είναι απαραίτητη. «Στην πλανητική επιστήμη, λέγεται συχνά -μισοαστεία- ότι ακόμα κι αν κάτι μοιάζει με πάπια, συμπεριφέρεται σαν πάπια και ακούγεται σαν πάπια, μπορεί στην πραγματικότητα να μην είναι πάπια», πρόσθεσε. Είναι εύκολο, για παράδειγμα, να μπερδέψει κανείς τους κώνους σκωρίας με τα ηφαίστεια λάσπης .Οι ερευνητές είναι απόλυτα βέβαιοι ότι οι κώνοι Ulysses Colles σχηματίστηκαν μέσω εκρηκτικής ηφαιστειακής δραστηριότητας με βάση το περιβάλλον ηφαιστειακό τοπίο, αλλά σε πιο ασαφές έδαφος μπορεί να είναι δύσκολο να το διαπιστώσουμε. Ο Άρης είναι θεμελιωδώς διαφορετικός από τη Γη, προειδοποίησε. Η εργαστηριακή έρευνα του Brož υποδηλώνει, για παράδειγμα, ότι οι ροές λάσπης στον Άρη μπορούν να μοιάζουν πολύ με ορισμένους τύπους ροών λάβας και ότι, υπό ορισμένες συνθήκες, μπορούν ακόμη και να βράσουν και να αιωρηθούν . «Πρέπει επίσης να αποφύγουμε να περιοριστούμε από την επίγεια εμπειρία», είπε. «Αν δεν σκεφτούμε έξω από τα συνηθισμένα, μπορεί να παραβλέψουμε σημαντικές δυνατότητες». Εικόνες του Παρατηρητηρίου της Γης της NASA από τη Lauren Dauphin, χρησιμοποιώντας δεδομένα Landsat από την  Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ και δεδομένα CTX από το Mars Reconnaissance Orbiter . Ιστορία από τον Adam Voiland. https://science.nasa.gov/earth/earth-observatory/scoria-cones-on-earth-and-mars/

Έλληνες επιστήμονες παρακολουθούν τη μεταμόρφωση ενός άστρου-υπεργίγαντα σε μαύρη τρύπα (βίντεο) Είναι 30 φορές μεγαλύτερο από τον Ήλιο και μετεξελίσσεται σε ένα σπάνιο είδος άστρου που μπορεί να εκραγεί. Διεθνής ερευνητική ομάδα η πλειοψηφία της οποίας αποτελείται από επιστήμονες του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών παρατηρεί ένα από τα μεγαλύτερα άστρα του Σύμπαντος να μεταμορφώνεται σε ένα σπάνιο είδος άστρου και αυτή η δραματική μεταμόρφωση ίσως αποτελεί τον πρόλογο μιας ισχυρής έκρηξης σουπερνόβα που θα οδηγήσει στη γέννηση μιας μαύρης τρύπας.Το άστρο αυτό είναι το WOH G64 (γνωστό και ως IRAS 04553–6825) το οποίο βρίσκεται σε απόσταση περίπου 163,000 ετών φωτός από τη Γη στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου, ένα γαλαξία δορυφόρο του του δικού μας γαλαξία. Το άστρο έχει ακτίνα περίπου 1,540 φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου, μάζα σχεδόν 30 φορές μεγαλύτερη και φωτεινότητα 282.000 φορές ισχυρότερη από αυτή του μητρικού μας άστρου. Ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του 1970 και θεωρούνταν ένας ακραίος ερυθρός υπεργίγαντας περιβαλλόμενος από έναν πυκνό δακτύλιο σκόνης.Ωστόσο το 2014 η εικόνα του άστρου άρχισε να αλλάζει. Η ερευνητική ομάδα παρατήρησε ότι το χρώμα του μεταβαλλόταν, ενώ αυξανόταν και η θερμοκρασία της επιφάνειάς του. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για μετάβαση από ερυθρό υπεργίγαντα σε κίτρινο υπεργίγαντα, ένα εξαιρετικά σπάνιο και βραχύβιο στάδιο εξέλιξης. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι αστρονόμοι παρακολουθούν ουσιαστικά τον «θάνατο» ενός άστρου σε πραγματικό χρόνο.Μέχρι σήμερα δεν είναι σαφές ποια είναι η τελική μοίρα άστρων με αρχική μάζα 23 έως 30 φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου. Μπορεί να εκραγούν ως υπερκαινοφανείς, να καταρρεύσουν απευθείας σε μαύρες τρύπες ή να περάσουν πρώτα από το στάδιο του κίτρινου υπεργίγαντα.   Το WOH G64, με εκτιμώμενη μάζα περίπου 28 ηλιακών μαζών, ίσως δώσει απάντηση σε αυτό το ανοιχτό ερώτημα.Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι ότι η αλλαγή θερμοκρασίας και χρώματος φαίνεται να συνέβη μέσα σε μόλις έναν χρόνο και μάλιστα ομαλά και χωρίς βίαια φαινόμενα, κάτι που είναι ασυνήθιστο για τόσο γρήγορες αστρικές μεταβολές.Οι κίτρινοι υπεργίγαντες είναι εξαιρετικά σπάνιοι, καθώς αντιπροσωπεύουν ένα σύντομο μεταβατικό στάδιο πριν από μια πιθανή έκρηξη υπερκαινοφανούς. Για να συμβεί αυτή η μετάβαση, απαιτείται ισχυρός αστρικός άνεμος που απομακρύνει τα εξωτερικά στρώματα του άστρου, αυξάνοντας έτσι τη θερμοκρασία του.Οι ερευνητές αναφέρουν στη μελέτη τους που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Nature Astronomy» ότι ανακάλυψαν επίσης ότι το WOH G64 δεν είναι μόνο του αλλά αποτελεί μέρος ενός διπλού αστρικού συστήματος. Η αλληλεπίδραση με το συνοδό άστρο ενδέχεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στη μεταμόρφωσή του. Αν υπάρχει μεταφορά μάζας μεταξύ των δύο άστρων το εξωτερικό περίβλημα του ερυθρού υπεργίγαντα μπορεί να απογυμνωθεί μερικώς οδηγώντας στη μετάβαση προς υψηλότερες θερμοκρασίες.Εναλλακτικά, η αλλαγή μπορεί να οφείλεται σε εσωτερικές διεργασίες του ίδιου του άστρου πιθανώς έπειτα από μια εκρηκτική φάση που διήρκεσε πάνω από 30 χρόνια και τώρα ολοκληρώνεται. Η κατανόηση του αν η εξέλιξη αυτή οφείλεται σε δυαδική αλληλεπίδραση ή σε εσωτερικούς μηχανισμούς είναι κρίσιμη για τη μελέτη των μαζικών άστρων, την πρόβλεψη του τρόπου θανάτου τους και την ερμηνεία των υπερκαινοφανών που παράγουν.Σε αστρονομικούς όρους, το WOH G64 θεωρείται ιδιαίτερα εξελιγμένο και ενδέχεται να υποστεί βαρυτική κατάρρευση «σύντομα» — δηλαδή μέσα σε διάστημα από μερικές εκατοντάδες έως λίγες χιλιάδες χρόνια. Αν συμβεί, το αποτέλεσμα θα είναι είτε μια θεαματική έκρηξη υπερκαινοφανούς είτε άμεση κατάρρευση σε μαύρη τρύπα.Παρότι κάτι τέτοιο θεωρείται απίθανο να συμβεί στη διάρκεια της ανθρώπινης ζωής, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν είμαστε ακόμη βέβαιοι ούτε για το αν τελικά το άστρο θα εκραγεί ως υπερκαινοφανής. Καλλιτεχνική απεικόνιση του γιγάντιου άστρου που ίσως γίνει μαύρη τρύπα. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2078491/ellines-epistimones-parakoloythoyn-ti-metamorfosi-enos-astroy-ypergiganta-se-mayri-trypa-vinteo/