Έρχονται οι απειλητικοί αυτόνομοι ιοί τεχνητής νοημοσύνης. Λειτουργούν μόνοι τους και προσαρμόζονται σε άγνωστα περιβάλλοντα εντοπίζοντας κενά ασφαλείας χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.Ερευνητές απέδειξαν ότι ένας ηλεκτρονικός ιός που αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργεί χωρίς ανθρώπινη καθοδήγηση και να εξαπλώνεται αυτόνομα σε ένα δίκτυο εντοπίζοντας και εκμεταλλευόμενος ευπάθειες σε διαφορετικές συσκευές. Το επίτευγμα αυτό εντείνει τις ανησυχίες για το πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αλλάξει το μέλλον των κυβερνοεπιθέσεων.Το πειραματικό κακόβουλο λογισμικό αναπτύχθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τορόντο και της εταιρείας κυβερνοασφάλειας CleverHans. Όπως αναφέρεται στο Live Science συνδυάζει ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο (LLM) που εκτελείται τοπικά με έναν αυτόνομο λογισμικό πράκτορα ο οποίος μπορεί να σαρώνει δίκτυα, να αξιολογεί πιθανές διαδρομές επίθεσης και να αποφασίζει πώς θα παραβιάσει νέους στόχους χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.Σύμφωνα με τους ερευνητές η εργασία τους δείχνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιτρέψει σε ένα κακόβουλο πρόγραμμα να προσαρμόζεται σε άγνωστα περιβάλλοντα αντί να βασίζεται σε μία μόνο προγραμματισμένη μέθοδο επίθεσης.Στα πειράματα που περιγράφονται σε μελέτη ο ιός δοκιμάστηκε σε ένα προσομοιωμένο εταιρικό δίκτυο με 33 συστήματα, μεταξύ των οποίων διακομιστές Linux, υπολογιστές με Windows και άλλες συνδεδεμένες στο Διαδίκτυο συσκευές (IoT). Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το σύστημα εντόπιζε ευπάθειες, παραβίαζε νέα μηχανήματα και αναπαραγόταν, εξαπλώνοντας τον εαυτό του σε περίπου το 62% του δικτύου μέσα σε μία εβδομάδα.Ο Μάικλ Έιτζι, επίκουρος καθηγητής Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Trinity Washington ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα λέει ότι το σημαντικότερο εύρημα είναι πως ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να κάνει πολύ περισσότερα από το να εκτελεί μια προκαθορισμένη επίθεση. Όπως εξηγεί μπορεί να εξετάζει το περιβάλλον του στόχου, να αξιολογεί πιθανές ευπάθειες, να χρησιμοποιεί εργαλεία για την πραγματοποίηση επιθέσεων και, μόλις επιτύχει την παραβίαση, να αναπαράγεται αυτόματα. Πώς λειτουργεί ο αυτόνομος ιός Η βασική αρχιτεκτονική του συστήματος ήταν σχετικά απλή. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα ανοικτού κώδικα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο το οποίο εκτελούνταν σε τοπικό υπολογιστή και το συνέδεσαν με ένα λογισμικό πλαίσιο που μπορούσε να σαρώνει δίκτυα, να συλλέγει πληροφορίες για τους στόχους και να εκτελεί επιθέσεις.Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης δεν ήταν να «χακάρει» από μόνη της τα συστήματα, αλλά να ερμηνεύει τις πληροφορίες που συγκέντρωνε και να αποφασίζει ποιο θα ήταν το επόμενο βήμα.«Το κομμάτι της επίθεσης που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη αφορά κυρίως τη λογική και τη λήψη αποφάσεων. Το γλωσσικό μοντέλο δεν αποκτά μαγικά πρόσβαση στα συστήματα. Χρησιμοποιείται για να αξιολογεί τι σημαίνουν τα δεδομένα που συλλέγει, να προτείνει πιθανές στρατηγικές επίθεσης, να επιλέγει το κατάλληλο εργαλείο και να προσαρμόζει την τακτική του όταν μια προσπάθεια αποτυγχάνει» εξηγεί ο Έιτζι.Με άλλα λόγια ο ιός δεν ανακαλύπτει νέες ευπάθειες. Χρησιμοποιεί πληροφορίες για ένα σύστημα, τις αντιπαραβάλλει με ήδη γνωστά κενά ασφαλείας και αποφασίζει ποια διαδρομή έχει τις περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας.Ο Μπομπ Χάτσινς, καθηγητής στρατηγικής τεχνητής νοημοσύνης στο Πανεπιστήμιο Lipscomb τόνισε ότι η καινοτομία βρίσκεται στην ικανότητα του συστήματος να προσαρμόζεται. Οι παραδοσιακοί ιοί ακολουθούν ένα προκαθορισμένο σενάριο: μόλις εντοπίσουν μια ευπάθεια αναπαράγονται.Αντίθετα στη συγκεκριμένη περίπτωση ένα εύκολα διαθέσιμο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιείται ως μηχανισμός λήψης αποφάσεων. Το κακόβουλο λογισμικό αναλύει κάθε συσκευή που συναντά και επιλέγει την αποτελεσματικότερη στρατηγική για να την παραβιάσει. Τι διαφοροποιεί αυτόν τον ιό από το συμβατικό κακόβουλο λογισμικό Οι ερευνητές σχεδίασαν επίσης το σύστημα ώστε να λειτουργεί σε συσκευές με διαφορετικές υπολογιστικές δυνατότητες. Οι ισχυρότεροι υπολογιστές που είχαν ήδη παραβιαστεί και διέθεταν μονάδες επεξεργασίας γραφικών (GPU) μπορούσαν να παρέχουν τις δυνατότητες λογικής ανάλυσης σε μικρότερους πράκτορες που λειτουργούσαν σε ασθενέστερες συσκευές όπως συσκευές του Διαδικτύου των Πραγμάτων.Ο καθηγητής τεχνητής νοημοσύνης και κυβερνοασφάλειας Τομ Βάζνταρ χαρακτήρισε ιδιαίτερα επικίνδυνη αυτή τη διαστρωματωμένη αρχιτεκτονική. Όπως ανέφερε μια απλή κάμερα ασφαλείας δεν αποτελεί πλέον μόνο ένα ακόμη σημείο εισόδου σε ένα δίκτυο αλλά μπορεί να μετατραπεί σε ενεργό κόμβο που συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων της επίθεσης. Η σημασία της χρήσης μικρών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης Η μελέτη δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από ανεξάρτητους επιστήμονες. Δημοσιεύθηκε όμως σε μια περίοδο κατά την οποία κυβερνήσεις, ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια και εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης συζητούν κατά πόσο η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη θα διευκολύνει την πραγματοποίηση σύνθετων κυβερνοεπιθέσεων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε το γεγονός ότι οι ερευνητές δεν χρησιμοποίησαν κάποιο προηγμένο εμπορικό μοντέλο, όπως το ChatGPT της OpenAI ή το Claude της Anthropic.Αντίθετα βασίστηκαν σε ένα πολύ μικρότερο ανοικτού κώδικα μοντέλο το οποίο μπορεί να κατεβεί από το διαδίκτυο και να λειτουργήσει χωρίς σύνδεση ακόμη και σε έναν συνηθισμένο υπολογιστή. Σύμφωνα με τον Χάτσινς, αυτό αμφισβητεί την έως τώρα αντίληψη ότι μόνο τα πιο ισχυρά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους κακής χρήσης.Ο Βάζνταρ εκτιμά ότι η συγκεκριμένη έρευνα δείχνει πως οι κυβερνοεγκληματίες θα μπορούν ολοένα και περισσότερο να αυτοματοποιούν εργασίες που σήμερα απαιτούν έμπειρους χειριστές. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, το κόστος μιας επίθεσης μειώνεται σχεδόν στο μηδέν και η απλή διόρθωση μιας ευπάθειας δεν αρκεί πλέον, καθώς το σύστημα μπορεί να εντοπίζει συνεχώς νέες εναλλακτικές διαδρομές επίθεσης. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην πραγματικότητα; Δεν συμμερίζονται όλοι οι ειδικοί αυτή την απαισιόδοξη εκτίμηση. Ο Μάικλ Έιτζι επισήμανε ότι πρόκειται για μια εργαστηριακή επίδειξη σε ένα περιβάλλον ειδικά σχεδιασμένο για την παρουσίαση της ιδέας.Το δοκιμαστικό δίκτυο περιείχε πολλές σκόπιμα ευάλωτες συσκευές και δεν διέθετε σύγχρονες άμυνες προστασίας. Κατά συνέπεια, η μελέτη αποδεικνύει ότι η προσέγγιση είναι εφικτή όχι όμως ότι θα λειτουργούσε με την ίδια αποτελεσματικότητα σε ένα πραγματικό εταιρικό δίκτυο με βασικά μέτρα ασφαλείας.Επιπλέον ο ιός παρήγαγε δραστηριότητες που θα μπορούσαν να εντοπιστούν από τα συστήματα παρακολούθησης ασφαλείας, όπως σαρώσεις δικτύου, επαναλαμβανόμενες προσπάθειες εκμετάλλευσης ευπαθειών και απόπειρες απόκτησης αυξημένων δικαιωμάτων πρόσβασης.Ακόμη και ένα στοιχειώδες σύστημα παρακολούθησης θα μπορούσε να ανιχνεύσει μέρος αυτής της συμπεριφοράς. Ο Χάτσινς προειδοποίησε επίσης ότι δεν πρέπει να υπερβάλλουμε ως προς τα συμπεράσματα. Όπως σημείωσε, οποιαδήποτε συσκευή συνδεδεμένη στο διαδίκτυο που χρησιμοποιεί ευάλωτο λογισμικό είναι θεωρητικά δυνατό να παραβιαστεί με παρόμοιο τρόπο. Αυτό αποτελεί γνωστή πραγματικότητα στον χώρο του κακόβουλου λογισμικού εδώ και δεκαετίες.Οι οργανισμοί εξακολουθούν να μπορούν να προστατευθούν εφαρμόζοντας τα ίδια μέτρα που συνιστώνται εδώ και χρόνια απέναντι στις κυβερνοεπιθέσεις: άμεση εγκατάσταση ενημερώσεων ασφαλείας, χρήση ισχυρών κωδικών πρόσβασης και πολυπαραγοντικό έλεγχο ταυτότητας.Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι η μελέτη σηματοδοτεί μια πιθανή αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του κακόβουλου λογισμικού στο μέλλον. Αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε προκαθορισμένες οδηγίες που έχουν γράψει άνθρωποι το λογισμικό θα μπορεί να λαμβάνει μόνο του πολλές τακτικές αποφάσεις κατά τη διάρκεια μιας επίθεσης.Όπως τόνισε ο Έιτζι η σημασία της έρευνας βρίσκεται στο ότι αποδεικνύει πως ένας πράκτορας βασισμένος σε μεγάλο γλωσσικό μοντέλο μπορεί να αναλύει διαφορετικούς στόχους και να προσαρμόζει δυναμικά τη στρατηγική του.Για τον Χάτσινς η μελέτη αποτελεί ακριβώς το είδος της έρευνας που πρέπει να πραγματοποιείται στα πανεπιστήμια: να εξετάζονται πραγματικές απειλές σε ελεγχόμενο περιβάλλον πριν οι κακόβουλοι χρήστες αναπτύξουν αντίστοιχες τεχνολογίες στον πραγματικό κόσμο.Το αν οι κυβερνοεγκληματίες θα υιοθετήσουν τελικά παρόμοιες τεχνικές μένει να αποδειχθεί. Εκείνο που έδειξε η έρευνα είναι ότι ακόμη και ένα σχετικά μικρό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης μπορεί ήδη να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό και τον συντονισμό μιας κυβερνοεπίθεσης. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2129966/erchontai-oi-apeilitikoi-aytonomoi-ioi-technitis-noimosynis/       Axios: Οι ΗΠΑ είναι κοντά στο να επιτρέψουν στην Anthropic να επαναφέρει το μοντέλο Fable 5 Η πρόοδος προς την απελευθέρωση του Fable 5 σηματοδοτεί μια αναθέρμανση της τετράμηνης αντιπαράθεσης μεταξύ της αμερικανικής κυβέρνησης και του AnthropicΗ κυβέρνηση Τραμπ είναι κοντά στο να επιτρέψει στην Anthropic να αποκαταστήσει την πρόσβαση στο ισχυρό μοντέλο Fable 5, το οποίο ήταν εκτός λειτουργίας για 15 ημέρες λόγω φόβων ασφαλείας από την κυβέρνηση, σύμφωνα με μια πηγή που γνωρίζει την κατάσταση στο Axios.Οι πηγές αυτές αναμένουν ότι οι περιορισμοί της διοίκησης στο Fable 5 θα μπορούσαν να αρθούν ήδη από την ερχόμενη εβδομάδα, ανέφερε η πηγή.Μια δεύτερη πηγή ανέφερε ότι οι συνομιλίες αναμένεται να συνεχιστούν κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου και η Anthropic αναμένει να αποκαταστήσει σύντομα την πρόσβαση στο Fable.Για τους προγραμματιστές, ακόμη και για τους πρώτους που δεν είχαν τεχνικές γνώσεις, η διακοπή λειτουργίας του Fable 5 ήταν πρωτοφανής και βαθιά ενοχλητική — ένα κορυφαίο μοντέλο, που βρισκόταν ήδη στα χέρια των χρηστών, αποσύρθηκε λόγω κυβερνητικής παρέμβασης. Αποκλιμάκωση στην ένταση Η πρόοδος προς την απελευθέρωση του Fable 5 σηματοδοτεί μια αναθέρμανση της τετράμηνης αντιπαράθεσης μεταξύ της αμερικανικής κυβέρνησης και του Anthropic.Σε μια ακόμη ένδειξη αποκλιμάκωσης, το υπουργείο Εμπορίου επέτρεψε την Παρασκευή στην Anthropic να αποκαταστήσει την πρόσβαση στο Mythos 5, το ισχυρότερο μοντέλο κυβερνοασφάλειας της εταιρείας, για έναν περιορισμένο αριθμό αξιόπιστων χρηστών. Το Mythos 5 διαθέτει προστατευτικά κιγκλιδώματα για να αποτρέψει τη χρήση του σε κυβερνοεπιθέσεις ή βιολογική τρομοκρατία και δεν ήταν ποτέ ελεύθερα διαθέσιμο.Ο υπουργός Εμπορίου Χάουαρντ Λούτνικ δήλωσε σε επιστολή του προς την Anthropic το απόγευμα της Παρασκευής, η οποία αναφέρθηκε για πρώτη φορά από την Semafor, ότι η εταιρεία «έχει συνεργαστεί με την κυβέρνηση των ΗΠΑ για την αντιμετώπιση των κινδύνων που σχετίζονται με» τα Mythos 5 και Fable 5. «Αυτές οι προσπάθειες», συνέχισε, «έχουν αποφέρει σημαντική πρόοδο. Επιπλέον, η Anthropic έχει δεσμευτεί να συνεργαστεί με την κυβέρνηση των ΗΠΑ σε πρωτόκολλα, πρότυπα και εκδόσεις».Η επιστροφή του Fable 5 αναμένεται με ανυπομονησία από τους χρήστες, οι οποίοι γρήγορα ερωτεύτηκαν την βαθιά σκέψη και τον γρήγορο, εξελιγμένο κώδικα του μοντέλου. Οι προγραμματιστές εντυπωσιάστηκαν από το άλμα στις δυνατότητες. Κάθε νέο μοντέλο, ειδικά αυτά ανοιχτού κώδικα, συγκρίνεται με το Fable 5.Το Πεντάγωνο και η Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας δεν έχουν ακόμη δώσει το πράσινο φως στο Fable 5, επομένως το αποτέλεσμα παραμένει απρόβλεπτο. Αλλά άλλες κυβερνητικές υπηρεσίες έχουν αποφασίσει ότι το Fable 5 μπορεί να επιστρέψει με ασφάλεια στην άγρια φύση.Τόσο ο Λούτνικ όσο και ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ βοήθησαν στην εκτόνωση της διαμάχης μεταξύ της κυβέρνησης και της Anthropic. «Θετική συνεργασία» Η Anthropic «έχει συνεργαστεί θετικά με την κυβέρνηση», δήλωσε μια πηγή της κυβέρνησης στο Axios. Αυτή είναι μια μεγάλη αλλαγή από την οργισμένη δήλωση του Υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγσεθ που χαρακτήρισε την Anthropic ως «Κίνδυνο για την Εθνική Ασφάλεια στην Εφοδιαστική Αλυσίδα», αφού αυτός και ο Διευθύνων Σύμβουλος της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι, δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν για το πώς το Πεντάγωνο μπορεί να χρησιμοποιήσει την Claude.Η Anthropic το είχε παρουσιάσει ως το πιο ικανό μοντέλο που κυκλοφόρησε ποτέ στο κοινό. Το ενημερωτικό δελτίο “Vibe Check” από την Every, μια εταιρεία μέσων ενημέρωσης και λογισμικού, το χαρακτήρισε “το καλύτερο μοντέλο κωδικοποίησης στον κόσμο” πριν αποσυρθεί, μόλις τρεις ημέρες μετά την κυκλοφορία του.Σε πρώιμες δοκιμές που επισημάνθηκαν από την Anthropic, η εταιρεία πληρωμών Stripe χρησιμοποίησε το Fable 5 για να αναδιαμορφώσει μια βάση κώδικα 50 εκατομμυρίων γραμμών σε μία μόνο ημέρα – μια εργασία που θα απαιτούσε στους μηχανικούς της περισσότερους από δύο μήνες χειρωνακτικά.Όταν η πρόσβαση εξαφανίστηκε στις 12 Ιουνίου, οι προγραμματιστές διαπίστωσαν ότι η αυτοματοποιημένη εργασία είχε παγώσει στη μέση της εργασίας και οι εταιρείες έτρεξαν να ανταλλάξουν ανταγωνιστές, συμπεριλαμβανομένων φθηνότερων κινεζικών μοντέλων.Αρχικά, η Anthropic διέθετε το Fable 5 χωρίς επιπλέον κόστος σε διάφορα προγράμματα συνδρομής Claude επί πληρωμή έως τις 22 Ιουνίου, δίνοντας στους χρήστες ένα σύντομο χρονικό περιθώριο για να δοκιμάσουν την ισχύ του πριν εξαφανιστεί η πρόσβαση.Δεν είναι ακόμη σαφές εάν οι συνδρομητές της Anthropic θα λάβουν πίσω τη δωρεάν έκδοση του Fable που τους είχε υποσχεθεί — ή εάν επιστρέφει κλειδωμένο πίσω από πρόσθετες χρεώσεις ή ελέγχους ταυτότητας. Αναθεώρηση νέων μοντέλων Τόσο η Anthropic όσο και η OpenAI πιέζουν την κυβέρνηση να κωδικοποιήσει μια διαδικασία για την αναθεώρηση νέων μοντέλων, όπως οραματίστηκε ο Πρόεδρος Τραμπ σε εκτελεστικό διάταγμα της 2ας Ιουνίου, το οποίο δημιούργησε ένα πλαίσιο για τον εθελοντικό έλεγχο των πιο ισχυρών νέων μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης από την κυβέρνηση. Οι εταιρείες δεν συμπαθούν την τρέχουσα προσέγγιση κατά περίπτωση. Όταν η Anthropic ανέστειλε την πρόσβαση στα Fable 5 και Mythos 5 στις 12 Ιουνίου, η εταιρεία ζήτησε «μια νομοθετική διαδικασία που να είναι διαφανής, δίκαιη, σαφής και να βασίζεται σε τεχνικά δεδομένα» και δήλωσε ότι η απόφαση της κυβέρνησης να περιορίσει αυτά τα δύο μοντέλα «δεν τηρεί αυτές τις αρχές».Όταν επετράπη στην OpenAI να ξεκινήσει μια περιορισμένη προεπισκόπηση του GPT‑5.6 την Παρασκευή, η εταιρεία ανέφερε σε μια ανάρτηση ιστολογίου: «Δεν πιστεύουμε ότι αυτό το είδος διαδικασίας κυβερνητικής πρόσβασης θα πρέπει να γίνει η μακροπρόθεσμη προεπιλογή. Κρατά τα καλύτερα εργαλεία από χρήστες, προγραμματιστές, επιχειρήσεις, υπερασπιστές του κυβερνοχώρου και παγκόσμιους εταίρους που τα χρειάζονται». https://www.naftemporiki.gr/techscience/2130042/axios-oi-ipa-einai-konta-sto-na-epitrepsoyn-stin-anthropic-na-epanaferei-to-montelo-fable-5/

Ο «Ευκλείδης» αποκάλυψε μια εκπληκτική φωλιά 60 εκατομμυρίων άστρων στην καρδιά του γαλαξία μας (βίντεο) Στην εικόνα ένα μέρος των άστρων που κατέγραψε το Euclid από το κέντρο του γαλαξία μας. πηγή φωτό. (ESA/Euclid/Euclid Consortium/NASA, CFHT. Image processing by J-C Cuillandre and E Bertin (CEA Paris-Saclay))Μοναδικές εικόνες από το προηγμένο διαστημικό τηλεσκόπιο που στοχεύει στην αποκάλυψη άγνωστων κοσμικών φαινομένων.Το εντυπωσιακό θέαμα περισσότερων από 60 εκατομμυρίων άστρων στην καρδιά του γαλαξία μας κατέγραψε ένα διαστημικό τηλεσκόπιο που σχεδιάστηκε για να αποκαλύψει τις μυστηριώδεις σκοτεινές δυνάμεις οι οποίες διαμορφώνουν το Σύμπαν.Αστρονόμοι χρησιμοποίησαν το διαστημικό τηλεσκόπιο Euclid του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) για να δημιουργήσουν τη μεγαλύτερη και λεπτομερέστερη εικόνα που έχει ληφθεί ποτέ στο ορατό φως από το κέντρο του γαλαξία μας. Η κάμερα του τηλεσκοπίου είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη επιτρέποντας τη διάκριση μεμονωμένων άστρων στην εξαιρετικά πυκνή περιοχή που είναι γνωστή ως γαλαξιακό εξόγκωμα (galactic bulge).   Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η καταπληκτική από πολλές απόψεις εικόνα σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής στην ανακάλυψη πλανητών πέρα από το Ηλιακό Σύστημα. Ο αριθμός των γνωστών εξωπλανητών αναμένεται να αυξηθεί θεαματικά, ξεπερνώντας κατά πολύ τις περίπου 6.000 εξωπλανήτες που έχουν ήδη εντοπιστεί γύρω από κοντινότερα και πιο μακρινά από τον Ήλιο άστρα.Ο δρ Ίμον Κέρινς, αστροφυσικός στο Κέντρο Αστροφυσικής Jodrell Bank του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, δήλωσε: «Το Euclid δεν κατασκευάστηκε με αυτόν τον επιστημονικό στόχο όμως αποδείχθηκε ένα εξαιρετικό εργαλείο για αυτή την έρευνα. Τα δεδομένα του σηματοδοτούν την έναρξη μιας νέας εποχής στην ανακάλυψη εξωπλανητών κατά την οποία θα περάσουμε από τους περίπου 6.000 γνωστούς εξωπλανήτες σε περισσότερους από 100.000 σε ολόκληρο τον γαλαξία μας». Ο διαστημικός Ευκλείδης Το τηλεσκόπιο, αξίας περίπου ενός δισεκατομμυρίου ευρώ, εκτοξεύθηκε το 2023 με κύρια αποστολή τη δημιουργία του ακριβέστερου τρισδιάστατου χάρτη του Σύμπαντος και τη διερεύνηση των μυστηριωδών σκοτεινών δυνάμεων που το διαμορφώνουν.Σύμφωνα με το επικρατέστερο κοσμολογικό μοντέλο μόλις το 5% του Σύμπαντος αποτελείται από τη συνηθισμένη ορατή ύλη. Περίπου το 70% αποδίδεται στη σκοτεινή ενέργεια, τη δύναμη που επιταχύνει τη διαστολή του Σύμπαντος, ενώ το υπόλοιπο 25% αντιστοιχεί στη σκοτεινή ύλη που είναι μια αόρατη μορφή ύλης που φαίνεται να συγκεντρώνεται γύρω από τους γαλαξίες.Η εικόνα των άστρων λήφθηκε τον Μάρτιο του 2024 όταν το Euclid παρατήρησε το κέντρο του Γαλαξία για συνολικά 26 ώρες. Πρόκειται για ένα μωσαϊκό που αποτελείται από εννέα επιμέρους λήψεις μέσω της κάμερας ορατού φωτός του τηλεσκοπίου. Κάθε μία από αυτές καλύπτει μια περιοχή του ουρανού μεγαλύτερη από το φαινόμενο μέγεθος της πανσελήνου.Πέρα από την εντυπωσιακή της εμφάνιση η εικόνα αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά την αναζήτηση εξωπλανητών. Μία από τις μεθόδους εντοπισμού τους βασίζεται στο φαινόμενο του βαρυτικού μικροφακού (microlensing). Όταν ένα κοντινότερο άστρο περάσει μπροστά από ένα πιο μακρινό, η βαρύτητά του καμπυλώνει το φως του απομακρυσμένου άστρου, με αποτέλεσμα αυτό να φαίνεται προσωρινά πιο φωτεινό. Αν γύρω από το κοντινό άστρο περιφέρεται ένας πλανήτης, η επιπλέον βαρυτική του επίδραση προκαλεί μια χαρακτηριστική πρόσθετη αύξηση της φωτεινότητας. Το νέο… εργαλείο Τον Αύγουστο η NASA σχεδιάζει να εκτοξεύσει το διαστημικό τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman, το οποίο πήρε το όνομά του από την πρώτη επικεφαλής αστρονομίας της υπηρεσίας η οποία απεβίωσε το 2018. Οι αστρονόμοι εκτιμούν ότι το νέο τηλεσκόπιο θα ανακαλύψει περίπου 1.500 εξωπλανήτες μέσω της μεθόδου του βαρυτικού μικροφακού.Η εικόνα του Euclid θα βελτιώσει σημαντικά αυτές τις παρατηρήσεις, επειδή απεικονίζει τα ίδια άστρα πριν αυτά ευθυγραμμιστούν μεταξύ τους. Έτσι, οι επιστήμονες μπορούν να μετρήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις κινήσεις τους και να επιβεβαιώσουν τόσο την ύπαρξη των πλανητών όσο και τη μάζα τους.«Η εικόνα του Euclid μπορεί να βελτιώσει αυτές τις μετρήσεις έως και τρεις φορές, κάτι ιδιαίτερα εντυπωσιακό για μία μόνο παρατήρηση» δήλωσε ο Κέρινς. Παράλληλα το τηλεσκόπιο Roman αναμένεται να ανακαλύψει ακόμη περίπου 100.000 εξωπλανήτες χρησιμοποιώντας μια διαφορετική τεχνική: την παρατήρηση της μικρής και προσωρινής μείωσης της φωτεινότητας ενός άστρου όταν ένας πλανήτης περνά μπροστά από τον δίσκο του.Τα δεδομένα του Euclid θα βοηθήσουν τους αστρονόμους να επιβεβαιώσουν ότι τα σήματα αυτά προέρχονται πράγματι από διερχόμενους πλανήτες και όχι από άλλα αστρονομικά φαινόμενα, όπως τα διπλά αστρικά συστήματα, στα οποία δύο άστρα περιφέρονται το ένα γύρω από το άλλο και μπορούν να παράγουν παρόμοια σήματα. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2129971/o-eykleidis-apokalypse-mia-ekpliktiki-folia-60-ekatommyrion-astron-stin-kardia-toy-galaxia-mas-vinteo/

Παγιδεύοντας τα άτομα. «Μια καταπληκτική επιστήμη!» Μ’ αυτά τα λόγια μας συγκέντρωσε ο πρώτος μου καθηγητής της φυσικής, ένα πρωί του Σεπτεμβρίου του 1972. Και τα μαθήματά του το επιβεβαίωσαν αμέσως: μας έδειχνε πώς να εξηγούμε απλά ένα πλήθος φαινομένων της καθημερινής ζωής, που σχετίζονται με τον ηλεκτρισμό, τη μηχανική, την ακουστική. Θυμάμαι την έκπληξή μου όταν κατάλαβα ότι μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα των μαθηματικών για να περιγράψει τον κόσμο που μας περιβάλλει. Λίγο αργότερα, πάντα χάρη στους εξαιρετικούς δασκάλους μου, διαπίστωσα με θαυμασμό ότι η επιστήμη αυτή εφαρμόζεται με παρόμοιο σχεδόν τρόπο σε αναρίθμητες περιπτώσεις πέρα από την καθημερινότητά μας: στις πολύ μεγάλες κλίμακες μήκους, όπως αυτές που απαιτεί η στροφυσική, που περιγράφει τις γιγαντιαίες δομές του σύμπαντος, ή, αντίθετα, στις πολύ μικρές αποστάσεις, όπως οι μελέτες με τους επιταχυντές σωματιδίων, που διερευνούν τη δομή της ύλης. Παρόμοια, η φυσική μάς επιτρέπει να μελετήσουμε όσα φαινόμενα συμβαίνουν στις ακραίες θερμοκρασίες. Έτσι, με τη φυσική μπορούμε να προσεγγίσουμε το πεδίο των πολύ υψηλών θερμοκρασίών, για την κατανόηση των θερμοπυρηνικών αντιδράσεων που λαμβάνουν χώρα στο εσωτερικό των αστεριών και τα κάνουν να λάμπουν. Αυτό που θα μας απασχολήσει εδώ, είναι η περίπτωση των πολύ χαμηλών θερμοκρασιών – πραγματικά εξαιρετικά χαμηλών! (…) απόσπασμα από την εισαγωγή του Jean Dalibard στο βιβλίο του «Παγιδεύοντας τα άτομα», πρόλογος – μετάφραση Χαρά Πετρίδου, εκδόσεις εκκρεμές – https://www.ekkremes.gr/portal/my_pages/bookdetails.php?id=185 O Jean Dalibard είναι φυσικός, καθηγητής στο Collège, de France τιμήθηκε με το Χρυσό Βραβείο του CNRS και το 2026 με το Βραβείο «Αλεσάντρο Βόλτα» σε αναγνώριση της πρωτοποριακής συμβολής του στην ψύξη με λέιζερ, στις αλληλεπιδράσεις φωτός-ύλης και στα πρωτοποριακά επιτεύγματά του στον τομέα της κβαντικής φυσικής πολλών σωμάτων των υπερψυχρών αερίων. Είναι γύρω στα 1920 που αποδείχτηκε η υπόθεση ότι τα σωματίδια της ύλης είναι και κύματα. Αυτή η διττή φύση «σωματίδιο-κύμα» αποτελεί θεμέλιο της κβαντικής φυσικής και μία από τις πλέον παράδοξες έννοιες. Για να παρατηρήσουμε αυτές τις κυματικές ιδιότητες των ατόμων ή των μορίων, θα πρέπει να επιβραδύνουμε πολύ την κίνησή τους και επομένως θα πρέπει να τα ψύξουμε. Σ’ αυτό αφιερώνεται ο Jean Dalibard: να ψύξει το αέριο των ατόμων πολύ κοντά στο απόλυτο μηδέν, περίπου στους –270 βαθμούς Κελσίου. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιεί λέιζερ, τα οποία εμποδίζουν την κίνηση των ατόμων ώστε να τα επιβραδύνουν. Ο πειραματικός αυτός άθλος οδήγησε σε σημαντική πρόοδο στη θεμελιώδη φυσική και μπορεί να αποτελέσει μια μέθοδο προσέγγισης στον μελλοντικό κβαντικό υπολογιστή. Με εξαιρετικά παιδαγωγικό τρόπο, εντάσσοντας τις έρευνές του στο νήμα της ιστορίας της φυσικής, ο Jean Dalibard μας αποκαλύπτει ορισμένες από τις πιο εκπληκτικές ιδιότητες του απειροστά μικρού.